Home » Nhân học trong tôi
Radio Nhân Học
Liên kết trang
Bên ngoài khung cửa sổ
23:04 |Khung cửa sổ nhìn ra thế giới bên ngoài, một thế giới rộng lớn và muôn màu. Từ đây, góc nhìn tuy hạn hẹp nhưng cũng không kém phần hấp dẫn. Vấn đề là bạn tự mình mở cửa sổ chưa và nhìn ra bên ngoài đó chưa?
Thật đơn giản nhưng không phải ai cũng thực hiện việc này. Sao không phải là hôm nay – ngày của bạn?
Câu trả lời sẽ là “Tôi đã mở ra một tầm nhìn rộng lớn cho bản thân mình”, nhưng đó chỉ là hồi đáp một nửa cho câu hỏi trên thôi. Ngày hôm nay, bạn hãy tiếp tục trả lời câu hỏi trên cho chính bạn và cả những người xung quanh bạn. Một câu chuyện kể rằng chúng ta quan sát từ khung cửa sổ cũng bị những giới hạn của khung cửa làm hạn chế khoảng trời nhưng chúng ta hãy quan sát thật cẩn trọng. Và câu chuyện cũng kể về những vùng trời bên ngoài cửa sổ.
Lần đầu tiên nhìn ra ngoài khung cửa sổ, cảm giác lo lắng và hoang mang là không thể tránh khỏi. Điều bạn cần là một niềm tin. Bạn tin rằng bên ngoài khung cửa sổ là một thế giới muôn hình, vạn trạng. Bạn tin rằng mình sẽ góp phần điểm tô thêm những mảng nàu khác nữa, những mảng màu chất chứa niềm đam mê của bạn. Bạn tin rằng mình hoàn toàn có thể làm được điều đó. Và bạn tin nhiều, nhiều điều khác nữa và tất cả đều thật tươi sáng và ấm áp. Tuy nhiên, bạn đã tin vào hướng mà ánh mắt bạn đang dõi theo không? Bạn hãy tự vấn chính mình để làm rõ điều này. Bạn sẽ làm được.
Hãy xác định cho mình một hướng giữa khoảng trời bên ngoài khung cửa sổ và quan trọng là đặt vào đó niềm tin của bạn. Như vậy, bạn sẽ biết con đường mình theo đuổi khi không còn bị giới hạn bên khung cửa sổ nữa – bạn bước ra thế giới bên ngoài khung cửa sổ. Khi ánh mắt dõi theo một phương trời của riêng mình, bạn sẽ nhận ra những mảng màu thật lôi cuốn, những sự pha trộn đầy ngẫu nhiên và cả những nguồn cảm hứng cho bản thân.
Thế nhưng, bạn đừng bỏ quên những khoảng trời khác đang âm thầm tạo một nền tảng vững chắc cho sự hòa sắc kia và quan trọng là bạn nên biết rằng mình cần phải biết cách nhìn nhận những mảng màu ấy như một sự đa dạng của thế giới bên ngoài khung cửa sổ – một nơi bạn từng đứng cạnh bên. Hy vọng bạn có được những niềm tin đó ngày hôm nay.
Viết cho ngày 29/3/2014.
Read more…
Thật đơn giản nhưng không phải ai cũng thực hiện việc này. Sao không phải là hôm nay – ngày của bạn?
Câu trả lời sẽ là “Tôi đã mở ra một tầm nhìn rộng lớn cho bản thân mình”, nhưng đó chỉ là hồi đáp một nửa cho câu hỏi trên thôi. Ngày hôm nay, bạn hãy tiếp tục trả lời câu hỏi trên cho chính bạn và cả những người xung quanh bạn. Một câu chuyện kể rằng chúng ta quan sát từ khung cửa sổ cũng bị những giới hạn của khung cửa làm hạn chế khoảng trời nhưng chúng ta hãy quan sát thật cẩn trọng. Và câu chuyện cũng kể về những vùng trời bên ngoài cửa sổ.
Lần đầu tiên nhìn ra ngoài khung cửa sổ, cảm giác lo lắng và hoang mang là không thể tránh khỏi. Điều bạn cần là một niềm tin. Bạn tin rằng bên ngoài khung cửa sổ là một thế giới muôn hình, vạn trạng. Bạn tin rằng mình sẽ góp phần điểm tô thêm những mảng nàu khác nữa, những mảng màu chất chứa niềm đam mê của bạn. Bạn tin rằng mình hoàn toàn có thể làm được điều đó. Và bạn tin nhiều, nhiều điều khác nữa và tất cả đều thật tươi sáng và ấm áp. Tuy nhiên, bạn đã tin vào hướng mà ánh mắt bạn đang dõi theo không? Bạn hãy tự vấn chính mình để làm rõ điều này. Bạn sẽ làm được.
Hãy xác định cho mình một hướng giữa khoảng trời bên ngoài khung cửa sổ và quan trọng là đặt vào đó niềm tin của bạn. Như vậy, bạn sẽ biết con đường mình theo đuổi khi không còn bị giới hạn bên khung cửa sổ nữa – bạn bước ra thế giới bên ngoài khung cửa sổ. Khi ánh mắt dõi theo một phương trời của riêng mình, bạn sẽ nhận ra những mảng màu thật lôi cuốn, những sự pha trộn đầy ngẫu nhiên và cả những nguồn cảm hứng cho bản thân.
Thế nhưng, bạn đừng bỏ quên những khoảng trời khác đang âm thầm tạo một nền tảng vững chắc cho sự hòa sắc kia và quan trọng là bạn nên biết rằng mình cần phải biết cách nhìn nhận những mảng màu ấy như một sự đa dạng của thế giới bên ngoài khung cửa sổ – một nơi bạn từng đứng cạnh bên. Hy vọng bạn có được những niềm tin đó ngày hôm nay.
Viết cho ngày 29/3/2014.
 |
| Giảng viên giải đáp thắc mắc của sinh viên khoa Nhân học tại chương trình "Đối thoại Sinh viên" ngày 29/3/2014 |
Trần Thị Thanh Trúc – NH12
Quân sự - Những ngày xanh trẻ
21:32 |Tôi vẫn thường nghe, thời sinh viên là quãng đời tuyệt vời nhất của con người, là khi mà chúng ta trẻ, niềm tin trong chúng ta còn nguyên vẹn, cảm xúc trong chúng ta còn có thể ngây ngô loạn nhịp bởi những cơn "say nẳng"...
Tôi, cũng như bao người bạn trẻ, khoác lên mình vừa vặn hai chữ "sinh viên" để nếm trải những cảm xúc lạ kì ấy, tò mò những ngày đầu bước chân vào giảng đường đại học, ngại ngùng làm quen với những con người xa lạ, và giờ đây, tôi lại tập tành kết thân với những ngày quân sự đầy nắng gió.
Tết đến, xuân về.
Tết qua, quân sự đến.
Sài Gòn một ngày nắng, nắng đến hanh hao, mà lòng người thì nôn nao đến lạ.
Đó là một ngày nắng đẹp! Từ sáng sớm, Kí túc xá nơi tôi ở đã rộn ràng, hình như ai cũng hân hoan chào một học kì mới. Khác hẳn mọi ngày, tôi để ý thấy thay vì đi xe buýt như mọi khi, rất nhiều người chọn các đi bộ - vừa tiết kiệm, khỏe, mà còn có nhiều thời gian chuyện trò với bạn bè.
Từ ngày lên Sài Gòn, thú thực, tôi chưa đi đâu nhiều, và đây cũng là lần đầu tôi đặt chân lên con đường này. Sau tầm nửa tiếng đi bộ, trước mặt tôi là trung tâm GDQP - ANSV. Trung tâm ở ngay cạnh Hồ Đá - khung cảnh thơ mộng nhưng không hề ít nguy hiểm ở chốn Làng Đại học này. Phải nói là rộng cực, một thế giới rất khác, mọi thứ đều phải vào quy củ rõ ràng, sạch sẽ. Trong từng bước đi, các thầy cũng cứng cỏi, mạnh mẽ và quyết liệt hơn ngày thường.
Năm nay, bọn năm nhất chúng tôi cùng học với ĐH Văn Hóa TP.HCM. Hai ngôi trường với gần 4000 sinh viên được chia ra làm 25 đại đội. Phải tập trung nghe phổ biến thông báo dưới cái nắng chói chang đã làm niềm hân hoan trong tôi dần tuột xuống. Nghe đâu, sắp có một cuộc chiến...giành quân phục. Nghe mọi người kháo nhau rồi, nhưng không ngờ là lại...dễ thương thế này, trung tâm cấp cho chúng tôi mỗi người hai bộ quân phục cùng một chiếc mũ xinh. Bộ quân phục màu cỏ úa - màu xanh của cỏ cây đượm màu máu các anh chiến sĩ đã hi sinh vì non sông Tổ quốc.
Thế rồi, kì quân sự của chúng tôi cũng bắt đầu.
Lo.
Thích thú.
Hào hứng.
Qua cái Tết - những ngày chủ nhật triền miên được ngủ thỏa thích thì khó mà ngay từ đầu đã hào hứng được. Việc học trên giảng đường cũng phải rất quân-đội. Các thầy lúc nào cũng nghiêm túc hết mực, camera thì luôn sẵn sàng trực chờ ngay sau lưng. Thời tiết bên ngoài nắng nóng, bài học đôi lúc dài dòng căng thẳng, nhưng giảng đường vẫn được trang bị hệ thống quạt mát mẻ quá mức cần thiết càng khiến cơn buồn ngủ kéo đến nhanh hơn bao giờ hết. Nhưng, nếu buồn ngủ, bạn hãy thử nhìn vào đôi mắt người thầy đứng trên bục giảng kia. Đối với tôi, niềm tự tôn dân tộc rạng ngời trong đôi mắt ấy đã khiến tôi thấy mình thật tội lỗi. Rồi chú ý hơn, một chút, từng ngày, rồi tự khi nào, tôi cũng nhìn thấy điều ấy trong mắt mình.
Ngoài những giờ học chính trị trên giảng đường, có lẽ thú vị hơn là những buổi tập luyện ngoài thao trường. Ừ thì, đội hình đội ngũ, đi học bao nhiêu năm, biết, nhưng có chắc ta đã làm đúng? Hay có bao giờ biết "xem súng như vợ, xem đạn như con"? Tuy là giờ để thực hành tháo lắp súng, băng bó, lăn trườn các kiểu nhưng đó cũng là thời gian để các chiến sĩ "hành động". Học nằm bắn thì như "tiên cá mắc cạn", còn sáng tạo cả ngồi-bắn.
Bình thường, ai cũng mong đến giờ giải lao, nhưng giờ nào có "vợ" bên cạnh, thì giờ giải lao y như giờ sum họp "không kỉ cương" mà chỉ có "tình thương" vậy. Nhiều đứa lại chẳng màng giải lao, "đè" đầu nhau ra băng bó. Dù rằng luôn than vãn quân phục thế này thế kia, vậy mà giờ nào cũng rủ rê nhau chụp hình tạo dáng đủ kiểu. Tối về dạo Facebook, thay vì màu xanh da trời thường thấy, nay, tôi lại thấy cả một khoảng trời xanh màu áo lính.
Không biết từ lúc nào, bãi tập lại trở nên gần gũi với C18 đến thế. Những bữa cơm "dã chiến" bão bụi vút qua, cơm trộn cát thì vẫn cứ ăn cứ ngon. Cái nón kê đầu, bãi tập là giường ngủ, bãi tập là bàn ăn, nhưng có hề gì, "nào cùng nhau ta hát lên, chúng ta là chiến sĩ, nào cùng nhau ta hát lên, chúng ta yêu cuộc đời".
À, chắc có lẽ phải nhắc tới duyệt binh. Đây là một hoạt động mới, chúng tôi là khóa đầu tiên được thực hiện. Mỗi đại đội như vậy được chia làm hai khối: khối đứng và khối đi. Dưới cái nắng chiều hòa quyện với làn gió phấp phới lá cờ Tổ quốc, mặc cho mồ hôi nhễ nhại, 25 đại đội vẫn hiên ngang đứng giữa trời, nhịp đều nghiêm túc trong từng động tác.
Còn mấy hôm trưa nắng tập flashmob nữa. Đêm diễn, cả trường cùng ở lại, giao lưu với cả ĐH Văn Hóa. Âm thanh ánh sáng được chuẩn bị hoành tráng, mọi thứ đều được soi sáng, soi cả lửa của những người trẻ đầy nhiệt huyết, yêu đời.
Vậy mà...
Rồi kì quân sự cũng qua. Thật lòng, cảm xúc của tôi rất lạ. Vui có, tôi không phải ngâm mình cả ngày dưới cái nắng óng ánh nơi ngoại ô Sài Gòn, không còn những bữa cơm phải đợi chờ. Nhưng nếu chỉ vậy, thì kì quân sự có gì mà ai trải qua cũng nhớ mãi.
Nhớ những ngày trước khi vào học, thầy cô còn kể: "Vô đó vui lắm mấy em, không biết bao nhiêu cuộc tình nảy nở trong kì học quân sự đâu. Biết đâu mấy em cũng tìm được một nửa cho mình". Mấy anh chị khóa trên cũng tiếp: "Công nhận vui, tự nhiên giờ mấy đứa đi học làm tụi chị nhớ những ngày đó quá. Học đi rồi biết, có nhiều cái hay ho lắm!". Giờ thì qua rồi, tôi cũng buồn, bâng khuâng bước những bước chân trên con đường về, xa rồi cái ngày cùng nhau núp người trước để ngủ gục trên bàn, vắng rồi những tiếng cười của những ngày tập súng bắn không thành, còn đâu bóng dáng người thấy chưa bao giờ nghe than vãn một câu về chúng tôi, chỉ đọc được trong ánh mắt, ánh lên niềm tự hào dân tộc.
Tôi đã từng chẳng thể định hình được mình đang như thế nào khi khoắc lên người bộ quân phục giản dị cùng các bạn đến trường. Giờ ngồi đây nghĩ lại, bạn biết không, đó là những tháng ngày tuyệt vời mà bạn ắt hẳn sẽ hối tiếc nếu trong cuộc đời không một lần trải qua.
Read more…
Tôi, cũng như bao người bạn trẻ, khoác lên mình vừa vặn hai chữ "sinh viên" để nếm trải những cảm xúc lạ kì ấy, tò mò những ngày đầu bước chân vào giảng đường đại học, ngại ngùng làm quen với những con người xa lạ, và giờ đây, tôi lại tập tành kết thân với những ngày quân sự đầy nắng gió.
Tết đến, xuân về.
Tết qua, quân sự đến.
Sài Gòn một ngày nắng, nắng đến hanh hao, mà lòng người thì nôn nao đến lạ.
Đó là một ngày nắng đẹp! Từ sáng sớm, Kí túc xá nơi tôi ở đã rộn ràng, hình như ai cũng hân hoan chào một học kì mới. Khác hẳn mọi ngày, tôi để ý thấy thay vì đi xe buýt như mọi khi, rất nhiều người chọn các đi bộ - vừa tiết kiệm, khỏe, mà còn có nhiều thời gian chuyện trò với bạn bè.
Từ ngày lên Sài Gòn, thú thực, tôi chưa đi đâu nhiều, và đây cũng là lần đầu tôi đặt chân lên con đường này. Sau tầm nửa tiếng đi bộ, trước mặt tôi là trung tâm GDQP - ANSV. Trung tâm ở ngay cạnh Hồ Đá - khung cảnh thơ mộng nhưng không hề ít nguy hiểm ở chốn Làng Đại học này. Phải nói là rộng cực, một thế giới rất khác, mọi thứ đều phải vào quy củ rõ ràng, sạch sẽ. Trong từng bước đi, các thầy cũng cứng cỏi, mạnh mẽ và quyết liệt hơn ngày thường.
Năm nay, bọn năm nhất chúng tôi cùng học với ĐH Văn Hóa TP.HCM. Hai ngôi trường với gần 4000 sinh viên được chia ra làm 25 đại đội. Phải tập trung nghe phổ biến thông báo dưới cái nắng chói chang đã làm niềm hân hoan trong tôi dần tuột xuống. Nghe đâu, sắp có một cuộc chiến...giành quân phục. Nghe mọi người kháo nhau rồi, nhưng không ngờ là lại...dễ thương thế này, trung tâm cấp cho chúng tôi mỗi người hai bộ quân phục cùng một chiếc mũ xinh. Bộ quân phục màu cỏ úa - màu xanh của cỏ cây đượm màu máu các anh chiến sĩ đã hi sinh vì non sông Tổ quốc.
Thế rồi, kì quân sự của chúng tôi cũng bắt đầu.
Lo.
Thích thú.
Hào hứng.
Qua cái Tết - những ngày chủ nhật triền miên được ngủ thỏa thích thì khó mà ngay từ đầu đã hào hứng được. Việc học trên giảng đường cũng phải rất quân-đội. Các thầy lúc nào cũng nghiêm túc hết mực, camera thì luôn sẵn sàng trực chờ ngay sau lưng. Thời tiết bên ngoài nắng nóng, bài học đôi lúc dài dòng căng thẳng, nhưng giảng đường vẫn được trang bị hệ thống quạt mát mẻ quá mức cần thiết càng khiến cơn buồn ngủ kéo đến nhanh hơn bao giờ hết. Nhưng, nếu buồn ngủ, bạn hãy thử nhìn vào đôi mắt người thầy đứng trên bục giảng kia. Đối với tôi, niềm tự tôn dân tộc rạng ngời trong đôi mắt ấy đã khiến tôi thấy mình thật tội lỗi. Rồi chú ý hơn, một chút, từng ngày, rồi tự khi nào, tôi cũng nhìn thấy điều ấy trong mắt mình.
Ngoài những giờ học chính trị trên giảng đường, có lẽ thú vị hơn là những buổi tập luyện ngoài thao trường. Ừ thì, đội hình đội ngũ, đi học bao nhiêu năm, biết, nhưng có chắc ta đã làm đúng? Hay có bao giờ biết "xem súng như vợ, xem đạn như con"? Tuy là giờ để thực hành tháo lắp súng, băng bó, lăn trườn các kiểu nhưng đó cũng là thời gian để các chiến sĩ "hành động". Học nằm bắn thì như "tiên cá mắc cạn", còn sáng tạo cả ngồi-bắn.
Bình thường, ai cũng mong đến giờ giải lao, nhưng giờ nào có "vợ" bên cạnh, thì giờ giải lao y như giờ sum họp "không kỉ cương" mà chỉ có "tình thương" vậy. Nhiều đứa lại chẳng màng giải lao, "đè" đầu nhau ra băng bó. Dù rằng luôn than vãn quân phục thế này thế kia, vậy mà giờ nào cũng rủ rê nhau chụp hình tạo dáng đủ kiểu. Tối về dạo Facebook, thay vì màu xanh da trời thường thấy, nay, tôi lại thấy cả một khoảng trời xanh màu áo lính.
Không biết từ lúc nào, bãi tập lại trở nên gần gũi với C18 đến thế. Những bữa cơm "dã chiến" bão bụi vút qua, cơm trộn cát thì vẫn cứ ăn cứ ngon. Cái nón kê đầu, bãi tập là giường ngủ, bãi tập là bàn ăn, nhưng có hề gì, "nào cùng nhau ta hát lên, chúng ta là chiến sĩ, nào cùng nhau ta hát lên, chúng ta yêu cuộc đời".
Còn mấy hôm trưa nắng tập flashmob nữa. Đêm diễn, cả trường cùng ở lại, giao lưu với cả ĐH Văn Hóa. Âm thanh ánh sáng được chuẩn bị hoành tráng, mọi thứ đều được soi sáng, soi cả lửa của những người trẻ đầy nhiệt huyết, yêu đời.
Vậy mà...
Rồi kì quân sự cũng qua. Thật lòng, cảm xúc của tôi rất lạ. Vui có, tôi không phải ngâm mình cả ngày dưới cái nắng óng ánh nơi ngoại ô Sài Gòn, không còn những bữa cơm phải đợi chờ. Nhưng nếu chỉ vậy, thì kì quân sự có gì mà ai trải qua cũng nhớ mãi.
Nhớ những ngày trước khi vào học, thầy cô còn kể: "Vô đó vui lắm mấy em, không biết bao nhiêu cuộc tình nảy nở trong kì học quân sự đâu. Biết đâu mấy em cũng tìm được một nửa cho mình". Mấy anh chị khóa trên cũng tiếp: "Công nhận vui, tự nhiên giờ mấy đứa đi học làm tụi chị nhớ những ngày đó quá. Học đi rồi biết, có nhiều cái hay ho lắm!". Giờ thì qua rồi, tôi cũng buồn, bâng khuâng bước những bước chân trên con đường về, xa rồi cái ngày cùng nhau núp người trước để ngủ gục trên bàn, vắng rồi những tiếng cười của những ngày tập súng bắn không thành, còn đâu bóng dáng người thấy chưa bao giờ nghe than vãn một câu về chúng tôi, chỉ đọc được trong ánh mắt, ánh lên niềm tự hào dân tộc.
Tôi đã từng chẳng thể định hình được mình đang như thế nào khi khoắc lên người bộ quân phục giản dị cùng các bạn đến trường. Giờ ngồi đây nghĩ lại, bạn biết không, đó là những tháng ngày tuyệt vời mà bạn ắt hẳn sẽ hối tiếc nếu trong cuộc đời không một lần trải qua.
Mai Linh - Hải Anh - Tài Lộc
Cảm ơn anh, nhân học ạ!
20:14 |Anh ah! Chúng ta hãy một lần coi nhau là người tình anh nhé. Bởi trong em, anh đã là một điều gì đó vô cùng quan trọng và ý nghĩa.
Anh còn nhớ ngày mình gặp nhau không?. Ngày đấy em đang rất buồn và thất vọng vô cùng vì trượt đại học. em lên mạng, bon chen như các học sinh khác có cùng hoàn cảnh giống mình, để hi vọng tìm được một ngành nào đó phù hợp với mình. Và không hiểu thế nào em đã tìm thấy anh. Em đọc tên “ Nhân Học”, đọc lại nhiều lần và ngồi ngẫm nghĩ: tên này là gì?, chỉ đơn giản là học về con người thôi ư?, nó có thú vị không nhỉ?..rất nhiều câu hỏi được đặt ra trong đầu em, nhưng vì cái tên của anh thực sự khiến em tò mò nên em đã lựa chọn.
Ban đầu em đến với anh vì cái tò mò của cô gái tuổi 18, nhưng vào học rồi được tìm hiểu, được tự mình trải nghiệm em mới thấy anh tuyệt vời đến mức nào. Em đã thấy mình thật may mắn khi lựa chọn anh, và càng ngày em càng nhận ra rằng anh có ý nghĩa với cuộc sống của em như thế nào.
Giờ đây, khi có cơ hội được viết ra nhưng suy nghĩ của mình, em chỉ biết cảm ơn anh. Bởi nhờ có anh mà khi em nghĩ lại quãng thời gian trượt đại học em đã không còn buồn nữa, em đã biết suy nghĩ tích cực hơn. Không những vậy em còn thấy vui. vì nhờ đó mà em biết rằng còn rất nhiều công việc khác phù hợp với mình. Biết đâu nó lai là duyên số của chúng ta phải không anh?
Cảm ơn anh! Vì đã cho em được trải nghiệm những chuyến đi điền dã đáng nhớ. Để rồi sau những chuyến đi như thế em hiểu hơn về đời sống tộc người, cao hơn cả là tình cảm giữa người với người. mỗi một miền đất lạ lại thắp lên trong em một tình yêu to lớn. đó là tình yêu nghề, yêu con người và những nét văn hóa độc đáo, lớn hơn là tinh yêu đất nước. và anh ah, em muốn đôi chân nhỏ bé của mình được theo anh đi điền dã nhiều, nhiều hơn nữa.
Cảm ơn anh! Vì đã mang đến cho em nhiều điều thú vị trong cuộc sống như vậy, về tôn giáo tín ngưỡng, nhân học ứng dụng, y tế, sinh kế…dường như mọi thứ trong cuộc sống của em đều có sự góp mặt của anh.
Nhân học ah! Em có nhớ một vài câu thơ vu vơ như thế này, và nó rất đúng với tâm trạng của em hiện tại mà em muốn gửi tới anh:
Read more…
Anh còn nhớ ngày mình gặp nhau không?. Ngày đấy em đang rất buồn và thất vọng vô cùng vì trượt đại học. em lên mạng, bon chen như các học sinh khác có cùng hoàn cảnh giống mình, để hi vọng tìm được một ngành nào đó phù hợp với mình. Và không hiểu thế nào em đã tìm thấy anh. Em đọc tên “ Nhân Học”, đọc lại nhiều lần và ngồi ngẫm nghĩ: tên này là gì?, chỉ đơn giản là học về con người thôi ư?, nó có thú vị không nhỉ?..rất nhiều câu hỏi được đặt ra trong đầu em, nhưng vì cái tên của anh thực sự khiến em tò mò nên em đã lựa chọn.
Ban đầu em đến với anh vì cái tò mò của cô gái tuổi 18, nhưng vào học rồi được tìm hiểu, được tự mình trải nghiệm em mới thấy anh tuyệt vời đến mức nào. Em đã thấy mình thật may mắn khi lựa chọn anh, và càng ngày em càng nhận ra rằng anh có ý nghĩa với cuộc sống của em như thế nào.
Giờ đây, khi có cơ hội được viết ra nhưng suy nghĩ của mình, em chỉ biết cảm ơn anh. Bởi nhờ có anh mà khi em nghĩ lại quãng thời gian trượt đại học em đã không còn buồn nữa, em đã biết suy nghĩ tích cực hơn. Không những vậy em còn thấy vui. vì nhờ đó mà em biết rằng còn rất nhiều công việc khác phù hợp với mình. Biết đâu nó lai là duyên số của chúng ta phải không anh?
Cảm ơn anh! Vì đã cho em được trải nghiệm những chuyến đi điền dã đáng nhớ. Để rồi sau những chuyến đi như thế em hiểu hơn về đời sống tộc người, cao hơn cả là tình cảm giữa người với người. mỗi một miền đất lạ lại thắp lên trong em một tình yêu to lớn. đó là tình yêu nghề, yêu con người và những nét văn hóa độc đáo, lớn hơn là tinh yêu đất nước. và anh ah, em muốn đôi chân nhỏ bé của mình được theo anh đi điền dã nhiều, nhiều hơn nữa.
 |
| Ảnh minh hoạ, nguồn internet |
Cảm ơn anh! Vì đã mang đến cho em nhiều điều thú vị trong cuộc sống như vậy, về tôn giáo tín ngưỡng, nhân học ứng dụng, y tế, sinh kế…dường như mọi thứ trong cuộc sống của em đều có sự góp mặt của anh.
Nhân học ah! Em có nhớ một vài câu thơ vu vơ như thế này, và nó rất đúng với tâm trạng của em hiện tại mà em muốn gửi tới anh:
“ Em ngược đường, ngươc nắng để yêu anh
Ngược phố tan tầm, ngược chiều gió thổi
Ngược lòng mình tìm vể nông nổi
Lãng du vô định cánh chim trời”
Phạm Thu Oanh
Lên đường "để soi vào danh tính và bản ngã con người mình"
19:25 |Đến phút cuối, tôi mới có thể viết nên thành câu thành chữ những gì tôi nghĩ. Cảm xúc của tôi là hữu hạn, mà cũng tự do như gió, nên không thể thích là ép nó thành lời. Nhất là đối với những gì mình còn chưa chắc chắn như tình cảm của tôi đối với Nhân học.
Có thể gọi là may mắn khi tôi biết đến nhân học trước khi chính thức đến với nó khá lâu, gần 2 năm. Cũng có thể gọi là nhân duyên, khi đột nhiên giữa lúc tôi phân vân giữa báo chí và môi trường, tôi lại được nghe đến Nhân học. Đó là năm lớp 11, tôi đi làm cộng tác viên cho một tờ báo dành cho người trẻ Việt. Đến kì chuyên đề chạy dài về Đại học, giữa những cái deadline điên cuồng khác về sức khỏe mùa thi, bí quyết ôn thi,... tôi chọn thêm chủ đề "Ngành mới". Ừ, tôi thích cái gì đó mới, những thứ mới mẻ luôn thú vị, luôn là như vậy, dù không biết trở về sau nó sẽ thế nào. Tôi được giao đi tìm và phỏng vấn các nhân vật đang theo học những ngành khá mới ở Việt Nam, như Kỹ thuật y sinh, Đô thị học, Kiểm soát không lưu, có cả Quảng cáo - con đường mà tôi vẫn hằng mơ ước được đặt chân lên, nhưng lúc đó tôi thật sự ấn tượng khi lần đầu nghe đến Nhân học.
Ở những ngành mới khác, ít ra cũng có thể đoán sơ được những sinh viên ngành đó họ sẽ học về cái gì, còn Nhân học, mãi đến khi gặp được Chị, nhân vật mà tôi phỏng vấn, tôi vẫn chỉ có thể hiểu mơ hồ về nó. Cái đêm 8/3 năm đó, tôi nhắn cho Chị một cái tin giới thiệu và mời Chị làm nhân vật cho bài viết của mình, Chị đồng ý cái "rụp", dù là trễ lắm rồi. Cả tối, hai chị em, à mà thực ra chỉ có Chị, thao thao bất tuyệt về Nhân học. Đến khi Chị đã nói xong, tôi đã chuyển thành câu thành đoạn, mà đầu vẫn chỉ mơ hồ: "rộng quá!". Nhưng không hiểu sao, có lẽ qua những lời Chị kể, tôi thấy được đam mê của Chị, thấy được sự tin tưởng của Chị với ngành làm tôi cũng có chút niềm tin. Ngay từ phút đó, tôi xếp Nhân học trở thành một trong những lựa chọn thứ kế của mình.
Tôi rất muốn đi du học, tôi đã ước mơ tận 3, 4 năm rồi, nhưng đâu phải muốn là được. Tôi rất thích truyền thông quảng cáo, cái ngành sáng tạo cho đời, nhưng cũng đâu phải thích là theo được. Thời phổ thông, tôi chăm học tốt các môn tự nhiên, ít nhất là tốt hơn mấy môn xã hội, mà cũng đâu phải giỏi là thành công đâu.
Đánh liều dời dại ước mơ vì vài cản trở, tôi đi thi đại học Việt Nam, nhưng trong đầu lúc nào cũng nghĩ, nếu "không được" thì lại chờ được "vé" cho "bay", không "bay" thì nguyện vọng hai vào Nhân học.
Cuối cùng là "không được" thật. Dù nói là dời lại để thi ĐH ở Việt Nam nhưng tôi có tận cả năm để chuẩn bị điều đó và đặt kì vọng rất nhiều. Sau khi biết mình chẳng vào được ngành nào mình thực sự mong muốn, tôi chỉ muốn đóng cửa im lìm ở nhà, hoặc đi đâu đó thiệt xa. Tôi từng cho cái thất bại của mình trở thành cơ hội để có một năm gap-year (năm nghỉ trước khi vào đại học) mà mình vẫn từng muốn mà chưa dám nói. Nhờ tuyên bố gap-year mà tôi được nhiều người nể vì dám đánh đổi mà trải nghiệm, cũng đáng để thích thú lắm!
Tôi bước ra đường với cái tâm thế chưa thật sự chuẩn bị cho bất cứ điều gì ngoài kia, xin đi làm một công việc không đúng chuyên môn, và cũng chẳng ai muốn nhận một con bé 18 tuổi còn non nớt, và ngông cuồng muốn đi làm thay vì đi học, chỉ vì họ chưa nghe tôi kể thôi, mà thật ra tôi cũng không thích kể. Tôi cũng nhận được nhiều lời đề nghị giúp đỡ từ gia đình, họ hàng, và cũng sẽ phải đánh đổi nhiều thứ. Trong đúng một tháng đó, bắt đầu từ một thất bại, rồi phải cân nhắc bởi rất nhiều con đường, cuối cùng đời vẫn đẩy đưa tôi về Nhân học. Chạy đôn chạy đáo nộp hết sáu nguyện vọng hai, tôi lại sợ thất bại lần nữa. Cũng may, Nhân học cứu tôi.
Thực ra vẫn còn nhiều cơ hội khác, nghĩ lại vẫn có phần đúng hướng tôi muốn đi, cuối cùng tôi vẫn chọn Nhân học. Có chút phũ phàng, nhưng thật ra lúc đó, tôi chỉ muốn chọn Nhân học như nơi giữ giúp mình một chân, còn chân kia vẫn chạy đi đâu đó tìm về đúng con đường tới ước mơ của mình. Nhiều khi phải xin lỗi Nhân học nhiều lắm, đáng ra không được nhờ đến Nhân học làm tấm bình phong cho thất bại của bản thân như thế. Nhưng khi thấy bạn bè cùng khóa đang ùa nhau nhập học, được gọi là tân sinh viên, trong khi mình vẫn phải vất vả chọn lựa, tôi lại thèm được có những thứ cơ bản như họ. Tôi cũng muốn trở thành sinh viên, muốn được đi buýt đi học, vật vờ trong mấy tiết đại cương nhiều khi chán ngắt, hay tham gia hoạt động từ Đoàn-Hội hay mấy câu lạc bộ vui nổ trời. Tôi đã ích kỷ thế đấy, vì muốn trải nghiệm đời sinh viên Việt Nam mà lấy Nhân học ra làm nơi giữ chân để mình tự do tung hoành.
Tôi lại tuyên bố lần hai, tôi sẽ gap-year ở Đại học. Tôi sẽ xem nó như một trải nghiệm, xem như nơi tôi rèn luyện chính mình trước khi bước đến một cái gì đó chính thức. Từ lúc đó, tôi xem việc đến trường nhẹ nhàng như một chuyến khám phá những điều mới lạ và trước khi thật sự đến lớp, tôi hào hứng lắm. Một tuần sau đó, tôi hơi hối hận. Tôi không tìm được điểm chung với bất cứ ai ở đây, từ sở thích, tính cách, cách suy nghĩ, thậm chí ước mơ. Tôi vẫn bị mắc kẹt trong cú sốc cho đến ngày làm Lễ Nhập Môn. Tôi gặp được những thầy cô tâm huyết với ngành, được gặp các anh chị khóa trên, được gặp lại Chị. Thấy được sự năng động của họ, tôi cũng tự tin hơn. Con đường tôi đến với Nhân học cũng khá giống Chị. Nhưng giờ phút đó, khi thấy Chị đã làm được những gì ở một người trẻ mà tôi muốn trở thành, tôi càng muốn biết Nhân học đã làm điều gì để giúp Chị trở nên như thế.
Đến bây giờ, tôi vẫn chưa biết mình có yêu Nhân học hay chưa, hay thậm chí sẽ yêu Nhân học hay không. Nhưng có gì đó ở Nhân học khiến tôi không còn xem nhẹ việc đến trường như một chuyến dạo chơi nữa. Tôi tích cực làm những gì mình có thể mỗi khi có cơ hội, vẫn ngày đêm học hỏi từ những anh chị tâm huyết truyền lửa cho đàn em. Tôi thấy thích thú vì những gì mình học được trong lớp Nhân học đại cương bỗng dưng gặp lại đâu đó ở ngoài đời. Tôi thấy Nhân học hiện rõ trong quyển sách mà tôi yêu thích, cô gái trong quyển sách ấy cũng giống tôi, thích tự do bay nhảy, thích đi đây đi đó, thích tìm và chinh phục cái mới, thích ở đây một chút, ở kia một chút, thích sống cái lối sống thú-vị, thích lên đường "làm một hòn đá lăn không bám rêu để soi vào danh tính và bản ngã con người mình" (Nguyễn Phương Mai - tôi là một CON LỪA).
Và trên một cái chân khác, tôi vẫn đang chạy vì ước mơ của mình, dù nó có bị chậm đi so với dự tính.
Tôi vẫn thường tự đánh giá mình đang làm tốt nhiệm vụ của một sinh viên, còn nhiệm vụ của một sinh viên Nhân học, tôi vẫn chưa chắc. Để có câu trả lời cho điều đó thì cần nhiều thời gian, thời gian của tôi thì lại không nhiều, tôi vẫn ước mình có thể trả lời được nhanh hơn, nhưng tôi không thể.
Nhưng tôi vẫn thấy biết ơn những người đã cho tôi biết đến ngành học này, từ anh Sếp giao cho tôi đề tài phỏng vấn chuyên đề, đến người chị đã hết mình trải lòng với tôi, và những thầy cô, những anh chị đã cho tôi cái nhìn mới về ngành, về con người, về cuộc sống. Còn riêng phần mình, tôi chỉ biết mình phải làm tốt những gì tôi đã chọn.
Đối với tôi, Nhân học, dù ở lại hay quay bước đi, vẫn là một trải nghiệm quý báu.
Gửi lời cảm ơn chị Ngọc Huyền NH10 đã cho em những bước đầu đến với Nhân học.
Cảm ơn anh Viết Phan NH09 đã cho em rất nhiều lời khuyên, và quyển sách hay.
Cảm ơn thầy cô, anh chị, bạn bè cùng khoa đã chứa chấp một một thành viên mà không suy tính niềm tin dành cho nó.
Cảm ơn Nhân học đã yêu mến tôi dù tôi vẫn chưa làm được gì cho Nhân học.
Read more…
Có thể gọi là may mắn khi tôi biết đến nhân học trước khi chính thức đến với nó khá lâu, gần 2 năm. Cũng có thể gọi là nhân duyên, khi đột nhiên giữa lúc tôi phân vân giữa báo chí và môi trường, tôi lại được nghe đến Nhân học. Đó là năm lớp 11, tôi đi làm cộng tác viên cho một tờ báo dành cho người trẻ Việt. Đến kì chuyên đề chạy dài về Đại học, giữa những cái deadline điên cuồng khác về sức khỏe mùa thi, bí quyết ôn thi,... tôi chọn thêm chủ đề "Ngành mới". Ừ, tôi thích cái gì đó mới, những thứ mới mẻ luôn thú vị, luôn là như vậy, dù không biết trở về sau nó sẽ thế nào. Tôi được giao đi tìm và phỏng vấn các nhân vật đang theo học những ngành khá mới ở Việt Nam, như Kỹ thuật y sinh, Đô thị học, Kiểm soát không lưu, có cả Quảng cáo - con đường mà tôi vẫn hằng mơ ước được đặt chân lên, nhưng lúc đó tôi thật sự ấn tượng khi lần đầu nghe đến Nhân học.
Ở những ngành mới khác, ít ra cũng có thể đoán sơ được những sinh viên ngành đó họ sẽ học về cái gì, còn Nhân học, mãi đến khi gặp được Chị, nhân vật mà tôi phỏng vấn, tôi vẫn chỉ có thể hiểu mơ hồ về nó. Cái đêm 8/3 năm đó, tôi nhắn cho Chị một cái tin giới thiệu và mời Chị làm nhân vật cho bài viết của mình, Chị đồng ý cái "rụp", dù là trễ lắm rồi. Cả tối, hai chị em, à mà thực ra chỉ có Chị, thao thao bất tuyệt về Nhân học. Đến khi Chị đã nói xong, tôi đã chuyển thành câu thành đoạn, mà đầu vẫn chỉ mơ hồ: "rộng quá!". Nhưng không hiểu sao, có lẽ qua những lời Chị kể, tôi thấy được đam mê của Chị, thấy được sự tin tưởng của Chị với ngành làm tôi cũng có chút niềm tin. Ngay từ phút đó, tôi xếp Nhân học trở thành một trong những lựa chọn thứ kế của mình.
Tôi rất muốn đi du học, tôi đã ước mơ tận 3, 4 năm rồi, nhưng đâu phải muốn là được. Tôi rất thích truyền thông quảng cáo, cái ngành sáng tạo cho đời, nhưng cũng đâu phải thích là theo được. Thời phổ thông, tôi chăm học tốt các môn tự nhiên, ít nhất là tốt hơn mấy môn xã hội, mà cũng đâu phải giỏi là thành công đâu.
Đánh liều dời dại ước mơ vì vài cản trở, tôi đi thi đại học Việt Nam, nhưng trong đầu lúc nào cũng nghĩ, nếu "không được" thì lại chờ được "vé" cho "bay", không "bay" thì nguyện vọng hai vào Nhân học.
Cuối cùng là "không được" thật. Dù nói là dời lại để thi ĐH ở Việt Nam nhưng tôi có tận cả năm để chuẩn bị điều đó và đặt kì vọng rất nhiều. Sau khi biết mình chẳng vào được ngành nào mình thực sự mong muốn, tôi chỉ muốn đóng cửa im lìm ở nhà, hoặc đi đâu đó thiệt xa. Tôi từng cho cái thất bại của mình trở thành cơ hội để có một năm gap-year (năm nghỉ trước khi vào đại học) mà mình vẫn từng muốn mà chưa dám nói. Nhờ tuyên bố gap-year mà tôi được nhiều người nể vì dám đánh đổi mà trải nghiệm, cũng đáng để thích thú lắm!
 |
| Ảnh tác giả cung cấp |
Thực ra vẫn còn nhiều cơ hội khác, nghĩ lại vẫn có phần đúng hướng tôi muốn đi, cuối cùng tôi vẫn chọn Nhân học. Có chút phũ phàng, nhưng thật ra lúc đó, tôi chỉ muốn chọn Nhân học như nơi giữ giúp mình một chân, còn chân kia vẫn chạy đi đâu đó tìm về đúng con đường tới ước mơ của mình. Nhiều khi phải xin lỗi Nhân học nhiều lắm, đáng ra không được nhờ đến Nhân học làm tấm bình phong cho thất bại của bản thân như thế. Nhưng khi thấy bạn bè cùng khóa đang ùa nhau nhập học, được gọi là tân sinh viên, trong khi mình vẫn phải vất vả chọn lựa, tôi lại thèm được có những thứ cơ bản như họ. Tôi cũng muốn trở thành sinh viên, muốn được đi buýt đi học, vật vờ trong mấy tiết đại cương nhiều khi chán ngắt, hay tham gia hoạt động từ Đoàn-Hội hay mấy câu lạc bộ vui nổ trời. Tôi đã ích kỷ thế đấy, vì muốn trải nghiệm đời sinh viên Việt Nam mà lấy Nhân học ra làm nơi giữ chân để mình tự do tung hoành.
Tôi lại tuyên bố lần hai, tôi sẽ gap-year ở Đại học. Tôi sẽ xem nó như một trải nghiệm, xem như nơi tôi rèn luyện chính mình trước khi bước đến một cái gì đó chính thức. Từ lúc đó, tôi xem việc đến trường nhẹ nhàng như một chuyến khám phá những điều mới lạ và trước khi thật sự đến lớp, tôi hào hứng lắm. Một tuần sau đó, tôi hơi hối hận. Tôi không tìm được điểm chung với bất cứ ai ở đây, từ sở thích, tính cách, cách suy nghĩ, thậm chí ước mơ. Tôi vẫn bị mắc kẹt trong cú sốc cho đến ngày làm Lễ Nhập Môn. Tôi gặp được những thầy cô tâm huyết với ngành, được gặp các anh chị khóa trên, được gặp lại Chị. Thấy được sự năng động của họ, tôi cũng tự tin hơn. Con đường tôi đến với Nhân học cũng khá giống Chị. Nhưng giờ phút đó, khi thấy Chị đã làm được những gì ở một người trẻ mà tôi muốn trở thành, tôi càng muốn biết Nhân học đã làm điều gì để giúp Chị trở nên như thế.
Đến bây giờ, tôi vẫn chưa biết mình có yêu Nhân học hay chưa, hay thậm chí sẽ yêu Nhân học hay không. Nhưng có gì đó ở Nhân học khiến tôi không còn xem nhẹ việc đến trường như một chuyến dạo chơi nữa. Tôi tích cực làm những gì mình có thể mỗi khi có cơ hội, vẫn ngày đêm học hỏi từ những anh chị tâm huyết truyền lửa cho đàn em. Tôi thấy thích thú vì những gì mình học được trong lớp Nhân học đại cương bỗng dưng gặp lại đâu đó ở ngoài đời. Tôi thấy Nhân học hiện rõ trong quyển sách mà tôi yêu thích, cô gái trong quyển sách ấy cũng giống tôi, thích tự do bay nhảy, thích đi đây đi đó, thích tìm và chinh phục cái mới, thích ở đây một chút, ở kia một chút, thích sống cái lối sống thú-vị, thích lên đường "làm một hòn đá lăn không bám rêu để soi vào danh tính và bản ngã con người mình" (Nguyễn Phương Mai - tôi là một CON LỪA).
Và trên một cái chân khác, tôi vẫn đang chạy vì ước mơ của mình, dù nó có bị chậm đi so với dự tính.
Tôi vẫn thường tự đánh giá mình đang làm tốt nhiệm vụ của một sinh viên, còn nhiệm vụ của một sinh viên Nhân học, tôi vẫn chưa chắc. Để có câu trả lời cho điều đó thì cần nhiều thời gian, thời gian của tôi thì lại không nhiều, tôi vẫn ước mình có thể trả lời được nhanh hơn, nhưng tôi không thể.
Nhưng tôi vẫn thấy biết ơn những người đã cho tôi biết đến ngành học này, từ anh Sếp giao cho tôi đề tài phỏng vấn chuyên đề, đến người chị đã hết mình trải lòng với tôi, và những thầy cô, những anh chị đã cho tôi cái nhìn mới về ngành, về con người, về cuộc sống. Còn riêng phần mình, tôi chỉ biết mình phải làm tốt những gì tôi đã chọn.
Đối với tôi, Nhân học, dù ở lại hay quay bước đi, vẫn là một trải nghiệm quý báu.
Gửi lời cảm ơn chị Ngọc Huyền NH10 đã cho em những bước đầu đến với Nhân học.
Cảm ơn anh Viết Phan NH09 đã cho em rất nhiều lời khuyên, và quyển sách hay.
Cảm ơn thầy cô, anh chị, bạn bè cùng khoa đã chứa chấp một một thành viên mà không suy tính niềm tin dành cho nó.
Cảm ơn Nhân học đã yêu mến tôi dù tôi vẫn chưa làm được gì cho Nhân học.
Nhã Anh
Tình yêu trong tôi
19:21 |Tình yêu, tình bạn, sự ấm áp, hạnh phúc là những khía cạnh của Nhân học, mang đến cho con người niềm vui và sự ấm lòng về mặt tinh thần. Gắn kết con người lại gần nhau hơn. Tinh yêu là một trong những thứ mà con người cần nhất, làm cho bạn vui vẻ, hạnh phúc nhất nhưng cũng có thể làm cho bạn khóc, tuyệt vọng nhất.
“ Những ngày cuối năm, gió bấc tràn về từng cơn lạnh buốt. Tôi thích lắm cái cảm giác se se lạnh ấy. Ngoài đường phố, các cửa tiệm đang trang hoàng đón giáng sinh. Thật sự là đẹp lắm!! Các cây thông Noel đã rực rỡ sắc màu, những dây kim tuyến tràn ngập màu sắc đã được treo lên, các chú tuần lộc được gắn nơ đỏ thật đẹp mắt, các tượng ông già Noel bằng đủ thứ chất liệu đã được đặt ở các cửa ra vào và đương nhiên là không thể thiếu được nhạc điệu của bài “Merry Christmas” vang lên thật êm tai, ngọt ngào. Dù tâm trạng bạn đang thế nào đi chăng nữa thì khi nhìn thấy những hình ảnh này, chợt nghe được giai điệu này cũng sẽ khiến bạn mỉm cười và thấy cuộc sống này thêm thú vị.
Tôi còn nhớ như in cũng vào khoảng thời gian này của những năm trước đây, tôi cũng đã có cảm giác vui vui này nhưng còn kèm theo đó là một cảm giác man mác buồn khó tả. Cách đây một năm, cũng vào đêm giáng sinh, tôi đã lặng thầm lê bước dạo quanh các con phố chỉ với mỗi mình tôi. Tôi nhìn ngắm các cây thông tràn ngập màu sắc, nhìn những ông già Noel hiền lành đang phát kẹo cho các em thiếu nhi, nhìn dòng người nhộn nhịp trên con phố, nhìn từng đôi tình nhân tay trong tay nói cười thật hạnh phúc, nhìn từng nhóm bạn trẻ đang nô đùa trong cái se lạnh những ngày cuối năm. Tất cả những hình ảnh ấy khiến tôi ngoái nhìn lại chính bản thân mình, ngoái nhìn con đường tôi đang đi. Và bất chợt, hai dòng lệ nóng hổi lăn dài trên má trong thời tiết giá lạnh của một ngày mùa đông. Họ thì đi cùng người yêu, cùng bạn bè, cùng những người thấu hiểu họ nhất.
Còn tôi thì sao?? Tôi vẫn có bạn mà, vẫn có người lắng nghe và thấu hiểu mà, vẫn có vài người muốn tôi đi cùng họ mà! Nhưng lý do đơn giản là tôi muốn đi một mình bởi lẽ tôi không thể nào tìm đươc sự ấm áp trong những con người kia. Tôi đã khóc trong đêm ấy. Khóc vì cảm giác trống rỗng trong lòng, khóc vì cần hơi ấm từ bàn tay của người mà tôi yêu thương, khóc vì sự cô đơn khi chưa thể tìm ra con tim có cùng nhịp đập trái tim của tôi. Và tôi đã tự nhủ với lòng rằng: “Cười lên đi! Mọi chuyện rồi cũng ổn!”.
Nhưng giáng sinh năm nay thì khác rồi. Những ngày đông tuy vẫn giá lạnh nhưng từ sâu thẵm trong tim tôi, cảm giác ấm áp đang lan tỏa dần ra khắp cả cơ thể. Có lẽ vì tôi đã có anh, “Bạch mã hoàng tử” của tôi, người đã rung động cùng tôi ngay những lần đầu tiên gặp gỡ.Tôi không nghĩ rằng anh lại yêu tôi đến như vậy, hơn cả những gì tôi mường tượng trong tâm trí mình. Đến nỗi khiến cho mỗi phút giây chúng tôi bên nhau luôn tràn ngập màu sắc của cuộc sống này, cuộc sống tươi đẹp mà tôi đã không hề nhận ra trong suốt một quãng thời gian dài. Tôi thật sự rất hạnh phúc vì có thể tìm được một người yêu tôi hơn cả bản thân họ, và người đó chính là anh, người luôn làm cho tôi có cảm giác an toàn và hạnh phúc khi ở cạnh bên. Cảm giác được anh nắm tay đi trên những con phố tràn ngập màu sắc lung linh huyền ảo khiến tôi nhớ mãi không thôi. Cho dù rằng xung quanh tôi có bao nhiêu người đi chăng nữa nhưng một khi được ở cạnh anh, được nắm tay anh, được cảm nhận hơi ấm của anh là thế giới này dường như chỉ có anh và tôi đang sánh vai bên nhau mà thôi.
Anh là người duy nhất mà tôi yêu, là người mà chỉ một chút nữa thôi là tôi đã sai lầm đánh mất. Tôi thích anh ngay từ những cái nhìn đầu tiên nhưng do bản chất e dè nên tôi đã không dám thổ lộ ra cùng anh. Tôi đã giữ im lặng một cách ngu ngốc mà không hề biết rằng chính anh cũng thích tôi ngay khi bắt gặp ánh mắt nhau lần đầu. Tôi cứ im lặng nhìn ngắm anh như nhìn ngắm một viên pha lê trong tủ kính. Tôi im lặng như thế vì tôi sợ, sợ sẽ làm anh khó xử khi nói ra, sợ đánh mất cả cơ hội nhìn ngắm anh từ xa. Thậm chí tôi còn không dám trò chuyện hay nhìn thẳng vào mắt anh vì sợ anh phát hiện điều gì đó. Tôi đã dự định là giữ mãi bí mật này cho riêng mình, giữ nó mãi trong lòng này, chôn chặt nó sâu thẵm trong tim này. Nhưng đến một ngày, một niềm vui bất ngờ đã xảy ra vói tôi. Anh ngỏ lời yêu tôi!! Tôi không dám tin vào mắt mình bởi phép màu kì diệu này. Và sau khi đã chắc chắn rằng không phải là mơ thì cũng là lúc tôi bật khóc. Bật khóc vì niềm hạnh phúc trào dâng mãi khiến tôi không thể kiềm chế dù đang ở chốn đông người. Nhưng sau những xúc cảm mãnh liệt đó, tôi lại đâm ra sợ hãi, sợ rằng anh chỉ đang đùa vui vì cảm xúc nhất thời. Tôi đã trằn trọc, băn khoăn suy nghĩ cả đêm và đưa ra một quyết định ngu ngốc: Tôi sẽ từ chối anh!!
Sáng hôm sau, khi tôi chưa kịp nói ra điều tôi muốn nói thì bất chợt thấy những dòng chữ khiến tôi mãi không quên trong ghi chú điện thoại của bản thân mình:
“I want to make you happy
Parce que je t’aime
Mình quen nhau được không??”
Chỉ ba dòng chữ ngắn ngủi bằng ba thứ tiếng ấy thôi đã sinh ra trong lòng tôi một nguồn động lực mạnh mẽ khiến tôi không thể nào chối từ anh được. Tôi sẽ thật sự hối hận nếu khi đó tôi từ chối anh vì anh chính là chàng Bạch mã hoàng tử đã khiến tôi phải tìm kiếm bấy lâu nay.
Tình yêu của chúng tôi đầy ngọt ngào và hạnh phúc. Tôi yêu thích loài hoa hồng xanh huyền thoại. Và chính anh đã tìm kiếm cho tôi đóa hồng ấy trong ngày 20/10 bằng tất cả tấm chân tình. Dù rằng anh mãi vẫn không thể tìm thấy nó nhưng tôi vẫn cảm nhận đươc tình yêu mà anh dành cho tôi ẩn chứa trong bốn câu thơ anh gửi tặng :
« Hồng xanh bất diệt tình không phai
Nhung nhớ tương tư những tháng ngày
Kì diệu hoa xanh màu lá thắm
Như tình sâu đậm mãi bên ai. »
Và anh đã cho tôi một lời hứa rằng sẽ cố gắng để cho hoa hồng xanh tỏa hương thơm ngọt ngào trong ngày anh cưới tôi. Tôi muốn nói với anh là : ‘‘Anh à ! Em sẽ đợi, đợi đến ngày anh thực hiện lời mà anh đã hứa với em.’’
« Đủ nắng …. Hoa sẽ nở
Đủ gió …. Mây sẽ bay
Và đủ yêu thương ….
Hạnh phúc sẽ đong đầy. » ”
Tình yêu luôn tồn tại vĩnh hằng, nó như một phép nhiệm màu thật kì diệu. Đôi khi có những cãi vả, dỗi hờn nhưng chính những cãi cả, dỗi hờn ấy càng làm cho bạn hiểu nhau hơn. Bạn đừng gắng sức tìm kiếm nó và một ngày nào đó nó sẽ tự tìm đến bạn, mang cho bạn sự ấp áp, hạnh phúc.
Read more…
“ Những ngày cuối năm, gió bấc tràn về từng cơn lạnh buốt. Tôi thích lắm cái cảm giác se se lạnh ấy. Ngoài đường phố, các cửa tiệm đang trang hoàng đón giáng sinh. Thật sự là đẹp lắm!! Các cây thông Noel đã rực rỡ sắc màu, những dây kim tuyến tràn ngập màu sắc đã được treo lên, các chú tuần lộc được gắn nơ đỏ thật đẹp mắt, các tượng ông già Noel bằng đủ thứ chất liệu đã được đặt ở các cửa ra vào và đương nhiên là không thể thiếu được nhạc điệu của bài “Merry Christmas” vang lên thật êm tai, ngọt ngào. Dù tâm trạng bạn đang thế nào đi chăng nữa thì khi nhìn thấy những hình ảnh này, chợt nghe được giai điệu này cũng sẽ khiến bạn mỉm cười và thấy cuộc sống này thêm thú vị.
Tôi còn nhớ như in cũng vào khoảng thời gian này của những năm trước đây, tôi cũng đã có cảm giác vui vui này nhưng còn kèm theo đó là một cảm giác man mác buồn khó tả. Cách đây một năm, cũng vào đêm giáng sinh, tôi đã lặng thầm lê bước dạo quanh các con phố chỉ với mỗi mình tôi. Tôi nhìn ngắm các cây thông tràn ngập màu sắc, nhìn những ông già Noel hiền lành đang phát kẹo cho các em thiếu nhi, nhìn dòng người nhộn nhịp trên con phố, nhìn từng đôi tình nhân tay trong tay nói cười thật hạnh phúc, nhìn từng nhóm bạn trẻ đang nô đùa trong cái se lạnh những ngày cuối năm. Tất cả những hình ảnh ấy khiến tôi ngoái nhìn lại chính bản thân mình, ngoái nhìn con đường tôi đang đi. Và bất chợt, hai dòng lệ nóng hổi lăn dài trên má trong thời tiết giá lạnh của một ngày mùa đông. Họ thì đi cùng người yêu, cùng bạn bè, cùng những người thấu hiểu họ nhất.
Còn tôi thì sao?? Tôi vẫn có bạn mà, vẫn có người lắng nghe và thấu hiểu mà, vẫn có vài người muốn tôi đi cùng họ mà! Nhưng lý do đơn giản là tôi muốn đi một mình bởi lẽ tôi không thể nào tìm đươc sự ấm áp trong những con người kia. Tôi đã khóc trong đêm ấy. Khóc vì cảm giác trống rỗng trong lòng, khóc vì cần hơi ấm từ bàn tay của người mà tôi yêu thương, khóc vì sự cô đơn khi chưa thể tìm ra con tim có cùng nhịp đập trái tim của tôi. Và tôi đã tự nhủ với lòng rằng: “Cười lên đi! Mọi chuyện rồi cũng ổn!”.
Nhưng giáng sinh năm nay thì khác rồi. Những ngày đông tuy vẫn giá lạnh nhưng từ sâu thẵm trong tim tôi, cảm giác ấm áp đang lan tỏa dần ra khắp cả cơ thể. Có lẽ vì tôi đã có anh, “Bạch mã hoàng tử” của tôi, người đã rung động cùng tôi ngay những lần đầu tiên gặp gỡ.Tôi không nghĩ rằng anh lại yêu tôi đến như vậy, hơn cả những gì tôi mường tượng trong tâm trí mình. Đến nỗi khiến cho mỗi phút giây chúng tôi bên nhau luôn tràn ngập màu sắc của cuộc sống này, cuộc sống tươi đẹp mà tôi đã không hề nhận ra trong suốt một quãng thời gian dài. Tôi thật sự rất hạnh phúc vì có thể tìm được một người yêu tôi hơn cả bản thân họ, và người đó chính là anh, người luôn làm cho tôi có cảm giác an toàn và hạnh phúc khi ở cạnh bên. Cảm giác được anh nắm tay đi trên những con phố tràn ngập màu sắc lung linh huyền ảo khiến tôi nhớ mãi không thôi. Cho dù rằng xung quanh tôi có bao nhiêu người đi chăng nữa nhưng một khi được ở cạnh anh, được nắm tay anh, được cảm nhận hơi ấm của anh là thế giới này dường như chỉ có anh và tôi đang sánh vai bên nhau mà thôi.
 |
| Ảnh minh hoạ, nguồn internet |
Sáng hôm sau, khi tôi chưa kịp nói ra điều tôi muốn nói thì bất chợt thấy những dòng chữ khiến tôi mãi không quên trong ghi chú điện thoại của bản thân mình:
“I want to make you happy
Parce que je t’aime
Mình quen nhau được không??”
Chỉ ba dòng chữ ngắn ngủi bằng ba thứ tiếng ấy thôi đã sinh ra trong lòng tôi một nguồn động lực mạnh mẽ khiến tôi không thể nào chối từ anh được. Tôi sẽ thật sự hối hận nếu khi đó tôi từ chối anh vì anh chính là chàng Bạch mã hoàng tử đã khiến tôi phải tìm kiếm bấy lâu nay.
Tình yêu của chúng tôi đầy ngọt ngào và hạnh phúc. Tôi yêu thích loài hoa hồng xanh huyền thoại. Và chính anh đã tìm kiếm cho tôi đóa hồng ấy trong ngày 20/10 bằng tất cả tấm chân tình. Dù rằng anh mãi vẫn không thể tìm thấy nó nhưng tôi vẫn cảm nhận đươc tình yêu mà anh dành cho tôi ẩn chứa trong bốn câu thơ anh gửi tặng :
« Hồng xanh bất diệt tình không phai
Nhung nhớ tương tư những tháng ngày
Kì diệu hoa xanh màu lá thắm
Như tình sâu đậm mãi bên ai. »
Và anh đã cho tôi một lời hứa rằng sẽ cố gắng để cho hoa hồng xanh tỏa hương thơm ngọt ngào trong ngày anh cưới tôi. Tôi muốn nói với anh là : ‘‘Anh à ! Em sẽ đợi, đợi đến ngày anh thực hiện lời mà anh đã hứa với em.’’
« Đủ nắng …. Hoa sẽ nở
Đủ gió …. Mây sẽ bay
Và đủ yêu thương ….
Hạnh phúc sẽ đong đầy. » ”
Tình yêu luôn tồn tại vĩnh hằng, nó như một phép nhiệm màu thật kì diệu. Đôi khi có những cãi vả, dỗi hờn nhưng chính những cãi cả, dỗi hờn ấy càng làm cho bạn hiểu nhau hơn. Bạn đừng gắng sức tìm kiếm nó và một ngày nào đó nó sẽ tự tìm đến bạn, mang cho bạn sự ấp áp, hạnh phúc.
Võ Thị Hồng Châu
Sống và tham gia vào các nề văn hoá bản địa đã dạy tôi nhiều thứ
19:14 |1. 4 lần thi đại học cho 1 quyết định:
“Giot sương treo mái lương đình
Nửa đêm thức giấc hỏi mình tan chưa?” 1
Tuổi trẻ có lẽ là thời thanh xuân đẹp đẽ nhất, luôn rạo rực và tràn đầy năng lượng, cứ như giọt sương luôn sẵn sàng đọng giọt để “đợi nắng lên và tan vào hư vô”2 , cháy hết mình bởi sức trẻ và khát khao cháy bỏng trong lòng ngực, mọi sự ra đi đều “chói ngời sắc đỏ”3 để rồi đi qua tuổi trẻ thắm lại mà lòng luôn băn khoăn và thổn thức về những ngày tháng đã qua… Có lẽ tuổi hai mươi của tôi cũng như thế: 4 lần thi đại học vì 1 hoài bão theo đuổi Báo chí, để giờ đây mỗi lần coi Thời sự tối lại thấy ước mơ của mình còn nóng bỏng ở đó!
Năm nhất thi Báo chí, rớt! Mùa hè ấy dài đến Tết còn tôi trở mình với nắng gió của đại ngàn Tây Nguyên, lần lượt qua đi mùa cà phê – mùa tiêu – mùa cỏ rẫy.
Năm hai thi lại Báo chí, thiếu nửa điểm, lấy nguyện vọng hai học Quản trị kinh doanh của Đại học Mở và bài học đầu tiên của tôi trong môi trường Đại học là: Chấp nhận thay đổi! Thế nhưng ngay từ bài học đầu tiên này tôi đã thất bại khi không thể thay đổi được chính mình, cứng nhắc trong cái giọng miền Trung không chuyên nghiệp so với cái ngành Quản trị đòi hỏi khả năng nói trước đám đông; bị động trong giọng nói để khiến người khác có thể nghe được cho đến việc làm quen với môi trường học chạy khắp các cơ sở học này. Thế là tôi xảy ra tình trạng “đứng núi này trông núi nọ”, học Quản trị và tiếp tục mơ về Báo chí với câu thần chú của buổi tiếp xúc sinh viên đầu tiên: “Một con người chỉ có một cuộc đời. Làm cái gì mà mình có thể làm giỏi nhất, phù hợp với mình nhất và tạo ra giá trị nhiều nhất!”, với tôi Báo chí là cảm hứng và đam mê!
Tôi tiếp tục thi lại Đại học lần 3 và bươn vượt bằng chuyến tàu hành trình ra tới Nghệ An, âm thầm và lặng lẽ như cái quyết định của mình, trong lúc đó tôi vẫn tự hào nói rằng: Tinh hoa của khối ngành Kinh tế là Quản trị, và tinh hoa của khối ngành xã hội là Báo chí. Tôi còn cho rằng Kế toán (cũng như Nhân học sau này tôi theo học) chỉ là trợ thủ đắc lực của hai ngành hot đó. Tiếp tục rớt không thương xót ở cái “đường vô xứ Nghệ quanh quanh”, nơi mà văn hóa tóc dài với áo phông sơ – mi trắng che tóc của con gái miền Trung khiến tôi thấy nao lòng trong mùa thi đại học ấy, với những bữa sáng lặp đi lặp lại xôi nóng, bánh mướt cuốn không – còn – gì – để - khác của xứ Nghệ... Bây giờ là bài học thứ hai trong đời, bài học về Ra quyết định. Tôi lại tiếp tục “niệm” câu thần chú: “Quyết định – đó là sự dung hòa tất cả những đòi hỏi cấp thiết và những điều mong ước”4. Ghi ra giấy hai sự so sánh, hai sự cân nhắc lựa chọn: Quản trị Kinh Doanh – Báo truyền hình (Nguyện vọng 2 CĐ Phát thanh Truyền hình); bản thân và sự hòa hợp với nơi sống: Miền Nam ngọt ngào và cởi mở hào phóng hay miền Bắc đa tình lãng mạn mà khó sống như một số ý kiến, những con người một thời gắn bó hay những con người mới không quen thân, và lại phải bắt đầu lại? Tôi âm thầm với sự trở lại, một sự trở lại không mấy mới mẻ và đầy khắc khoải với cái tâm trạng như chuyến tàu, chỉ muốn tàu chạy mãi và không dừng lại, vì khi tàu dừng tôi sẽ không biết phải đi đâu, làm gì, phải tiếp tục như thế nào… Những môn học chuyên ngành bắt đầu thấm vào người, và con người đặc trưng năng động của ngành Quản trị nổi lên với những bài marketing căn bản, PR và quảng bá sản phẩm rầm rộ trên lớp… Tôi đứng ở cái thế thật chênh vênh và ngựa quen đường cũ hay là do cái ngọn lửa cuồng nhiệt và hoài bão của tuổi 20 khiến tôi không ngừng ước mơ và quyết tâm. Đứa bạn cùng phòng “hót” bên tai cái câu thần chú: “Đừng bao giờ nói tạm biệt khi bạn vẫn còn muốn thử, đừng bao giờ bỏ cuộc khi bạn cảm thấy vẫn còn có thể làm được”. Thế là lại nung nấu cho cái lần… quyết tử cuối cùng này:
Thi đại học lần 4, lần này là Học viện Báo chí – Tuyên truyền ở Hà Nội. Và hè này sẽ thật là dài vì tôi còn chờ đến Nguyện vọng hai…
Nhân học đó là một sự chọn lựa có cân nhắc, tôi xem qua phần giới thiệu ở trang web trường Nhân văn và thấy nó hoàn toàn hợp với mình ở 3 điểm: nó là ngành học nghiên cứu tổng hợp bản chất con người trên mọi lĩnh vực: lịch sử, văn hóa và nguồn gốc con người, điều này phù hợp với ham muốn học hỏi toàn diện của tôi! Thứ hai, học ngành này có thể làm báo được. Thứ ba, tôi đủ điểm xét nguyện vọng hai với ngành này mà không có bất kì rủi ro nào. Thế là tôi dù sớm dù muộn cũng bắt đầu làm lại từ đầu với vai trò là một sinh viên khoa Nhân học rất thầm lặng mà cũng rất đường hoàng!
2. 3 Chuyến đi Điền dã và 1 chuyến Thực tập thực tế:
“Sống và tham gia vào các nền văn hóa bản địa đã dạy tôi nhiều thứ”5…
Tôi thực sự là người may mắn vì là thế hệ cuối cùng cho đến nay nằm trong câu lạc bộ Tầm nhìn Nhân học, được biết đến mùi vị thế nào là Điền dã mà các anh chị khóa trước: “tiền bối” Tiến, Hưng (Nhân học khóa 2007); các “sư huynh, sư tỉ” Trung, Quyên, Khang, Yên (Nhân học 2008, 2009) … - một thế hệ những con người Nhân học chuyên đi Điền dã thực sự - đã tổ chức các lớp học kĩ năng Điền dã (về Phỏng vấn sâu, Quan sát tham dự, các tình huống tiếp cận đối tượng phỏng vấn…) và kiến thức chuyên môn về Dân tộc học miền Tây Nam Bộ mà ở đây là đại bộ phận người Khmer – một trong những chủ thể nghiên cứu chính của Nhân học miền Nam, đó là những bài học vỡ lòng đầu tiên của tôi về Nhân học! Những cảm xúc mới mẻ ban đầu về Điền dã và những chuyến đi cho đến giờ vẫn còn nguyên vẹn trong tôi!
Chuyến về Trà Vinh tham gia Lễ hội Okombok - lễ Cúng trăng, một trong những lễ hội lớn trong năm của người Khmer là chuyến đi đầu tiên. Ấn tượng về miền Tây và văn hóa tộc người vùng Nam Bộ, đặc biệt là người Khmer hiện rõ dần trong tôi, các kiến thức ban đầu còn lạ lẫm và khá mới mẻ khi nghe anh chị giảng về Điền dã, trao đổi với nhau về người Khmer và những ngôi chùa Nam Tông với lối kiến trúc độc đáo, về lễ thả đèn gió, đèn nước, nghi thức đút cốm dẹp trong đêm Cúng Trăng của người Khmer, đua ghe ngo trong ngày hội… Anh chị kể với một sự say sưa và đầy cảm hứng trong giọng điệu, truyền sự vui tươi, hấp dẫn của lễ hội đến với chúng tôi, và sau đó là những trải nghiệm thực tế quý báu. Tôi bắt đầu thấy biết ơn vì được là sinh viên Nhân học.
Chuyến đi tiếp theo do chính sinh viên khóa chúng tôi lên kế hoạch, tổ chức và đi tiền trạm. Hành trình lần này dài hơn là An Giang – một tỉnh giáp biên giới Campuchia. Đây thực sự là một trải nghiệm mới, một màu sắc mới về con người Nam Bộ, đối tượng nghiên cứu chính của chúng tôi - đó là vùng đất địa linh nhân kiệt của dãy Thất Sơn huyền bí với những ẩn sĩ, cư sĩ, tu sĩ tại gia và những câu chuyện về thời khai hoang mở cõi của dân Nam Bộ, các chí sĩ yêu nước và căn cứ địa cách mạng. Trên hết, đây là vùng đất khai tổ của đạo Bửu Sơn Kì Hương - một trong 6 tôn giáo bản địa ở Việt Nam do Đoàn Minh Huyên (Phật Thầy Tây An) sáng lập, tạo tiền đề cho các đạo giáo sau này xuất hiện và phát triển. Lối kiến trúc đình chùa Nam Bộ đặc trưng (ở đây là Đình Thới Sơn, chùa Phước Điền, Thới Sơn tự); vốn ấn tượng về vùng đất thời buổi hoang sơ, thời khai hoang mở cõi, chốn lam sơn chướng khí và thú dữ hoành hành, kháng chiến Nam Bộ và nghĩa quân được thể hiện rõ trên những bức bích họa ở Đình; loạt tranh người xưa, ông Đoàn Minh Huyên (Phật thầy Tây An) thuần phục hổ và ông Đình Tây thuần phục cá sấu, cùng những câu chuyện huyền bí của vùng Thất Sơn; hay là Tục thờ Mẫu trong những câu chuyện của các nữ tu sĩ và khách hành hương về Miễu Bào Mướp; những ngọn núi trong dãy Thất Sơn cùng cánh đồng thốt nốt, hàng rào hình bánh xe bò cỡ lớn… thực sự gây cho tôi một cảm xúc mạnh về vốn kí ức quốc gia Phù Nam, Chân Lạp thời mở cõi. Tất cả dậy lên trong lòng tôi một tình yêu Nhân học vô điều kiện. Tôi thích thú vẽ vào sổ tay Điền dã bức kí họa cánh đồng thốt nốt…
Chuyến đi thứ ba của tôi là Sóc Trăng cũng với lễ hội Okombok và lần này tôi trong vai trò đi tiền trạm với bạn Phụng Sơn và thầy Ca. Xe chạy êm ả trên đoạn đường cao tốc Trung Lương, chúng tôi ít ngắm cảnh hơn những chuyến đi trước, tôi “hí họa” chân dung của Sơn và thầy Ca đang… ngủ khì. Chúng tôi đến tạm trú ở Chùa Dơi, một ngôi chùa Khmer nổi tiếng với hàng trăm con dơi trú ngụ và nhận được sự tiếp đãi rất chu đáo, ân cần của các sư.
Địa bàn lần này là thành phố Sóc Trăng, nơi sẽ diễn ra lễ hội Okombok rất lớn do thành phố tổ chức cho nên không khí và cảnh quan ắt hẳn sẽ khác so với hai địa bàn trước. Công việc của chúng tôi sau khi xin giấy phép của trường và giấy giới thiệu của Khoa là xuống địa bàn xin giấy phép của chính quyền cũng như sự hỗ trợ và giúp đỡ để ngày sinh viên xuống Điền dã sẽ tiến hành thuận lợi. Tiếp theo là liên lạc Chùa xin tá túc và có kế hoạch cho chỗ ăn chỗ nghỉ. Sau đó chúng tôi sẽ tìm hiểu kĩ về địa bàn, về lễ hội và những vấn đề xung quanh hội lễ để đưa ra các đề tài nghiên cứu và hướng tiếp cận cho sinh viên. Bên cạnh đó chúng tôi phải mở ra các mối quan hệ với chính quyền và người dân địa phương để tạo điều kiện cho chúng tôi được hòa mình vào không khí hội lễ thực sự của chuyến đi, đồng thời nắm rõ địa bàn nghiên cứu vì đây là khu đô thị nên việc này không kém phần quan trọng để chúng tôi có thể tận dụng quỹ thời gian hợp lí trong sắp xếp quan sát tham dự các chương trình diễn ra.
Vốn ấn tượng của tôi với nơi này có lẽ là cộng đồng người Hoa ở trung tâm thành phố, các mặt bằng kinh doanh với những cái tên cửa tiệm nghe rất vui tai như: Ỷ Mũi, Kim Hía, Cáo, Sên, Háo, A Hía, A Hái… Bên cạnh đó âm hưởng về tiếng vọng một loại nhạc cụ của dàn nhạc ngũ âm dân tộc Khmer được các em nhỏ chơi ở chùa Dơi khiến tôi xúc cảm hơn hết!
Chuyến đi thực tập năm 3 là về Bàu Chinh (Bà Rịa – Vũng Tàu), tìm hiểu Tri thức bản địa của cộng đồng ngươi Chơ – ro. Đây là chuyến đi dài ngày nhất của tôi dưới sự hướng dẫn đầu tiên của các thầy cô trong khoa nên chúng tôi có được nhiều bài học quý cũng như nhiều kỉ niệm đáng nhớ cùng sống và gắn bó với các bạn, với thầy cô và cả cộng đồng người Chơ – ro. Người Chơ – ro có khuôn miệng kéo lên ở hai khóe nên dễ nở nụ cười, nên nhìn rất thân thiện và gần gũi, hiếu khách. Nhờ đó mà quá trình tìm hiểu về tri thức bản địa của chúng tôi được thuận lợi hơn.
4 chuyến đi nhưng quá nhiều dấu ấn và kỉ niệm, nhớ cái đêm ở ao Bà Om canh me và sốt sắng ghi chép sự kiện lễ tang của Sư trụ trì một ngôi chùa Khmer, không khí vàng rực đêm hôm ấy với tang phục của Phật Giáo Nam tông, của lửa hỏa thiêu, của màu người đứng chen chúc rộn ràng trong một không khí hết sức khẩn trương và uy nghiêm – một sự kiện hiếm có mà chúng tôi may mắn được chứng kiến trong chuyến đi lễ hội Okombok Trà Vinh, chúng tôi ra sức thể hiện mình trong hoạt động Điền dã, dù không thực sự là một “loại hình sống” nhưng cũng “tham dự” hết mức có thể, xông xáo đi vào nhà dân dự lễ cúng trăng và được họ làm nghi thức “đút cốm dẹp” cho; nhớ những điệu nhảy múa thôn dã của người Khmer trong đêm Cúng Trăng, sau khi các phần lễ: thả đèn nước và đèn gió, đút cốm dẹp xong xuôi là phần hội: nhảy múa và ca hát, chúng tôi ai nấy đều nhảy điệu thôn dã ấy trong không khí cực kì tươi vui.
Nhớ cái lần phục kích một gia đình đang trèo cây thốt nốt cao chót vót để lấy nước trong chuyến đi An Giang. Thốt nốt rất cao, trên thân nó người ta nẹp cái “cây tre bậc thang trăm đốt” để trèo, có người trèo thành thục thành nghề người ta sợ bị lấy trộm nước thốt nốt nên không nẹp tre nữa. Các “đồng nghiệp” nam của tôi mặc sức mà trèo như… khỉ để không chỉ quan sát mà còn “tham dự” hết mình (!!!) và cũng gặt được thành quả đáng nể là giúp họ lấy nước, hái bông thốt nốt; nhớ những sáng bị trưởng đoàn “gõ mõ” réo cả đoàn dậy khi mới 4h trong chuyến bươn vượt lên núi Cấm, cả chặng đường dài bắt buộc đi bộ nên phải đi từ sớm. Ai cũng ngái ngủ và tiếc nuối cái chăn ấm, một bạn trong đoàn còn đứng trùm chăn im lìm như người cõi trên… Cả đoàn lết đi trong đêm trong trạng thái mộng du đến trạm xe bus ở Tượng đài chiến thắng dốc Bà Đắc. Chuyến đi đã thực sự gắn kết những thành viên thành… “bầy đàn” thực sự, mọi người đều quan tâm nhau hết mực. Trong quá trình leo núi, chúng tôi chụp vài pô ảnh, thắp hương ở cửa đá, ở dốc đá cây cổ thụ, ở căn nhà thờ tự của một vị thầy tu phái Bắc tông và lại tiếp tục hành trình. Chùa Phật lớn và tượng Phật Di Lạc lớn nhất Đông Nám Á hiện ra, thật vĩ đại!
Lúc về, tôi và Sơn – một thành viên trong đoàn quyết định đi bằng con đường thoát hiểm thứ hai xuống chân núi. Có cảm giác như Sơn và tôi sắp bắt đầu trở thành một nhà Điền dã Dân tộc học băng rừng lội suối để thám hiểm và chứng kiến cái hoang sơ tận cùng của “thâm sơn cùng cốc”. Con đường cỏ lau không ai đi, đá tảng và cây gai khô quắp cứa vào da, dính đầy tay chân, chảy máu và rát hơn khi mồ hôi túa ra. Bước đi lát đá chông chênh, con người cũng trở nên nghệ sĩ hẳn, nhưng ở đây tôi và Sơn phải… chài mông nữa, vui thật! Cuối chân núi, ông trời trả công cho hai chúng tôi bằng một miệt vườn xoài chín rụng vàng ươm ăn nghe mát rượi trong lòng; nhớ một màu nhang khói trong những lần chúng tôi thực địa vì đa số đều ở các đình, chùa và đúng mùa khách hành hương đông; nhớ cả những đêm thức khuya với cuốn Nhật kí Điền dã…
Nhớ cuộc thi ảnh và cuộc thi Người đẹp Bàu Chinh “tự sướng” trong một giờ vui chơi của chúng tôi ở ngay bên con đường vào Nhà văn hóa dân tộc Bàu Chinh, nơi có hàng tre xanh rì cảnh trí đẹp phù hợp cho quay ngoại cảnh và biểu diễn… catwalk! Đầu tiên là Phần thi giới thiệu, MC là Vân đồng thí sinh cuộc thi mã số 01, quay phim là Dzú với lời chào kinh dị nhất bằng “động tác” đe dọa… sex nhất. Chúng tôi thể hiện kĩ năng trên sàn catwalk chuyên nghiệp thực sự, với những sải chân đa dạng, đa thể loại, xiêu vẹo có, nhún nhảy có, nhí nhảnh có, dễ thương có; với những lời giới thiệu trên trời dưới biển khiến ai nấy cười nghiêng ngả. Chúng tôi thực hiện Clip cho Vân, đạo cụ diễn xuất duy nhất của bạn í là cái khăn rằn Ả Rập và cái bóp tiền với động tác nổi tiếng: moi tiền lẻ trong nhiều trạng thái đau khổ, vật vã với sắc thái cảm xúc khác nhau (!). Rồi chúng tôi lại làm thêm clip dạy học nhạc bằng tiếng Chơ – ro trong đó cô giáo thôn bản là Vân, cuối cùng là một clip cảm nhận về chuyến đi và gửi những lời tri ân đến thầy cô – những người Thầy tuyệt vời của chúng tôi trong chuyến đi lần này!
Sau những chuyến đi ấy tôi có 4 gạch đầu dòng như sau:
Đường về miền Tây rất êm đềm và đẹp…
Một con cò bay lên giữa màu trời xam xám mở lối miền Tây sau cái ồn ào của thị thành Sài Gòn, cái động thái bay thật đẹp tưởng như chao đảo nhưng lại bình ổn ngay giữa màu xanh đất trời và màu xám tối dần của mùa mưa tháng 10. Cánh cò trắng từng đốm giữa đồng, có hai chiếc công nông màu vàng cũ đang chạy giữa ruộng nhìn như thời đất nước kiến thiết. Cánh đồng mía, rồi những đọt tre võng cao lên cong vút như lông mi của Lệ - cô bạn ngồi cùng tôi, xe cứ bon bon trên mặt đường cao tốc… Mọi người trên xe đã ngủ, hoặc nói chuyện nhỏ nhỏ the thé… Rồi lại qua những con sông nước đục ngầu và cuồn cuộn chảy như lũ, bèo tây trôi tan tác, những bụi chuối gió phần phật như bão, những đàn vịt và dừa nước, những cây dây leo họ dương xỉ phủ rậm rạp trên họ đước họ tràm, những trảng cỏ ngập nước mà cứ tưởng nếu mình là một con kiến thì vòm cỏ đó là rừng rậm U Minh… Con đường bắt đầu hẹp lại vì nhà cửa, quán xá và cây cối hai bên đường om không gian lại.
Hết Long An, Châu Thành – Tiền Giang hiện ra cảnh nhà quê tươi mát giữa thiên nhiên, những con kênh bắt đầu liên tục hay những con sông dài, đến Cai Lậy – Tiền Giang, một nét văn hóa là lạ xuất hiện trong ngày mây mưa này: những dáng hình con gái – nữ sinh Trung học áo dài trắng quần đen, đây có lẽ là màu rất truyền thống và nam bộ của áo dài Việt Nam những năm thập niên 60, 70, cái tác động thật đáng để bất cứ ai hoài niệm và ngắm nhìn ngẩn ngơ mãi hoài không biết chán, đẹp quá Việt Nam ơi! Con người Việt Nam, đất nước Việt Nam thật đẹp, những bản nhạc vàng bắt đầu chảy vào tâm trí: “Có một dòng sông chảy hoài trong trí nhớ, làng em bến lở làng anh ở bến bồi. Mỗi ngày em sang bên này sông đi học, ngọn gió reo mùa buồn trong nhánh mù u… Áo lụa như mây bay ngược gió sông chiều…”6. Những dòng sông cuồn cuộn chảy trôi mùa nước nổi rồi đến “vô biên tuyệt đích” nó… rẽ dòng và biến mất sau cái cuộn nước xoáy trước hàng dừa, phi lao xào xạc, những âm thanh như cái hồn cuộc sống… Rồi bước vào cuộc sống, nhà cửa ngắt quãng thiên nhiên như dấu chấm dấu phẩy, và một thứ khuấy động cái nhìn cái nhìn tĩnh lặng của ta: những dàn đăng – ten cao lên, chấm cao lên, phết cao lên như chân nhện nhảy, một rừng đăng – ten làm dấu chấm than giữa trời áp thấp như thánh thót nốt Son La trong lòng ta, xe qua buổi họp chợ, qua những màu đu đủ chín mọng và những hàng cây trứng cá…
Cầu Mỹ Thuận hiện ra trước mắt, những cái miệng… mở toang, những cặp mắt háo hức và cái cầu dây đi – văng to lớn lúc ấy sao quá đồ sộ so với những con người lần đầu mới thấy. Xe đến Vĩnh Long thì trời xẩm tối và nghe thấp thoáng “khúc hát Triều Châu” vang lên ở loa phóng thanh, nhìn ra xa mới thấy cái chấm đỏ của đèn xe di động - cái thưa thớt “hiện đại” của phố thị về quê… Đi qua một lễ hội du lịch phát triển làng nghề, đi qua cái đông vui nhộn nhịp đầu tiên, đoàn đến chùa Mek, một trong hai địa điểm trú chân trong những ngày Điền dã của đoàn trong chuyến Okombok Trà Vinh. Trời tối, lồng đèn ở hội chợ sáng đẹp và “trung thu” bao nhiêu thì vào chùa Mek nó càng “trăng rằm” bấy nhiêu. Lối kiến trúc chùa của người Khmer hiện ra chưa rõ ràng nhưng đã gây ấn tượng, sự gợi nhớ đền đài chùa chiền Miến Điện nổi lên và điệu múa Thái cứ chầm chậm trước mắt…
Tiếp theo lộ trình đó, dài hơn là chuyến đi về An Giang gây cho tôi vốn ấn tượng đầu tiên từ lúc bước lên xe trung chuyển. Qua một con phố rộng rợp người và như một “quảng trường buôn bán”, những sạp hàng vải vóc gấm hoa, những cùi thốt nốt cùi dừa la liệt và sầu riêng lẩn mùi quanh quất, toàn khách du lịch… Tôi chú ý đến thành phần người Chăm với đặc trưng của họ trong trang phục cùng cái mạng che mặt rất riêng biệt. Qua cái cổng chào màu xanh: Trung tâm thương mại và du lịch núi Sam, hội chợ, những con đường, cho đến lúc ngồi trên xe vào đình Thới Sơn ở Tri Tôn – An Giang, xe bon bon một điệu gợi nhớ bài “Hoa tuyết tháng ba” trên ngút ngàn Tây Nguyên núi rừng mùa hoa cà phê nở mùi nồng nàn và sực nức, mùa “fieldwork” của những anh chị khóa trước… Mỗi chuyến đi đều là một cảm giác khác biệt!
Xe qua những vòng cua nhỏ, qua đường Bến Vựa giao 55A và những căn nhà theo một kiểu cấu trúc nhà sàn mặt bằng ngang với con đường vốn rộng khoảng 45 – 69m, nhìn các chân cột chống cứ chằng chịt như các con sông kênh rạch xưa. Những ngọn núi hiện ra trước mặt và những ngôi nhà im lìm trên “cấu trúc hạ tầng” như những chiếc ruộng bậc thang. Có những chiếc xe kiểu hỗn dung giữa xích lô và xe thổ mộ chở khách hay ho… Rồi phía bên trái bên phải, đồng lúa mênh mông yên bình, lúa màu vàng rụa và một vài cánh đồng khô đã gặt, đốt tooc sạch sẽ. Những đầm phá, những con kênh hẹp đầy bèo tây hoa tím rợp màu có những cây cầu ván đóng đinh bắc ngang, những cánh đồng ớt, bắp… Những khúc cua ngoặt bắt đầu trở nên nhiều thêm và anh tài càng chứng tỏ tay lái rất lụa. Và đến khi ngọn núi Két với mỏm đá tảng hình con chim Két hiện ra cùng lúc bạt ngàn thốt nốt thì vốn ấn tượng về cảnh miền Tây đã càng trở nên sâu đậm. Cánh đồng thốt nốt với người dân thoăn thoắt leo cây, đi cheo, lấy nước và nấu đường thốt nốt…
Ngược dòng lộ trình đó là miền Đông trong chuyến Thực tập thực tế ở Bàu Chinh (Bà Rịa – Vũng Tàu). Qua thôn Tân Xuân, qua khu nghĩa địa lớn của xã Bàu Chinh là con đường rải nhựa thẳng thanh bình và yên ả với những vườn tiêu xanh mát chạy dài theo từng ngõ nhỏ, màu cà phê xanh đậm nảy hạt, những vườn điều phủ màu xanh thẳm, một vài ao ruộng bỏ ngỏ cỏ ruộng mọc xen lẫn, những lũy tre dẫn vào thôn bản xanh rì rào… Và dần dần ở lối vào đường rẽ, các hộ dân người đồng bào Chơ – ro hiện ra gần gụi với kiểu nhà theo lối kiến trúc hiện nay của người Việt, những em bé Chơ – ro với đầu tóc màu hoe nâu loăn xoăn dễ thương trong những bộ đồ cũng đầy màu sắc tươi vui trộn với màu dơ của bụi đất và màu da nâu đồng nhìn đoàn xe đi vào với ánh mắt tròn xoe đầy tò mò; một mùi… ngan ngái của phân bò nồng lên trong không khí, và chúng tôi biết rõ mình sẽ gắn với thứ “mùi hương” nội đồng này trong hơn một tuần lễ như người dân ở đây đã quen hẳn cái mùi thân thuộc đặc trưng này; những màu đỏ tươi của lùm chôm chôm, trái thanh long chín mọng lẩn quất đâu đó, những cây cối đặc trưng ở vùng đất xưa kia còn là rừng rú xa xôi này như tầm vong, như một số cây thuốc lạ…
… Không khí Nhân học rất riêng của đoàn sinh viên Điền dã.
Trên chuyến hành trình miền Tây, mọi người trò chuyện rôm rả, đúng là học mà thực hành có khác, tuyệt vời gì hơn những chuyến đi! Ai cũng thay nhau chụp ảnh, chụp cảnh, chụp người, không khí sau một hồi ngủ say lại xôn xao lên, máu tuổi trẻ, chất sống sinh viên bắt đầu trỗi dậy, họ nói chuyện bốc tếu, họ cười “mái thoải”, rồi họ thi thố hát hò, làm một dàn đồng ca “bài ca Nhân học” mà có lẽ ai chưa đi Điền dã sẽ không thấy được không khí hùng hục của những gương mặt khi hò zô bài này: “Nếu yêu nhau thì về Buôn Ma Thuột, hừ hà hừ hà hừ hà hừ! Không yêu nhau thì về buôn dưa chuột, hừ hà hừ hà hừ hà hừ!”, rồi ca mọi thể loại nhạc, mọi bài hát cho mọi lứa tuổi, từ cải lương, chèo tuồng, dân ca đến những điệu hò được khai thác triệt để phục vụ cho cuộc thi thố, trò chơi âm nhạc của họ. Hát chán chê họ lại chuyển tông sang kể chuyện cười và đố câu đố, thực là tuổi trẻ, rất bốc tếu! Mọi người có vẻ như đã xích lại gần nhau hơn, những cái bánh tráng, pocca, snack của Phúc, bánh pía của Lam, bánh kẹo tập thể của chị trên chuyền xuống, dưới chuyền lên, chuyền khắp xe, nước xin liên tục, đúng là ăn với nhau mới vui! Dưới tiếp tục hát đối đáp giao duyên, có vài ba người ngủ, trên làm khán giả cười, vài ba người chụp ảnh tác nghiệp lia lịa, chỉ thấy tội chú tài xế bị tụi sinh viên làm cho phân tâm không tài nào tập trung lái xe nổi, lái xe cho sinh viên cho cái nghịch ngợm của tuổi trẻ này là khổ thế… Chú ít nói cũng ít cười!
Mẹ thiên nhiên và con người miền Nam hào phóng ưu đãi…
Ngoài kiến thức thu thập được, chúng tôi còn được thiên nhiên và con người nơi đây ưu đãi bằng những món quà rất hào hiệp, phóng khoáng của Mẹ thiên nhiên. Đó là những “bàn tiệc” rộng… bao la sau lễ Cúng trăng, la liệt những sản vật mà người dân đến cúng dường, cốm dẹp, các loại bánh trái đặc biệt là dừa, chuối…; đó là những miệt vườn vú sữa, xoài, mận mà… may mắn thay chúng tôi biết lựa mùa cây trái đi Điền dã… Thế nên ai cũng chọc vui nhau: Đi Điền dã là… ăn sướng!
Bài học.
Dù không thực sự là một “loại hình sống” của Nhân học, không phải là “Người nước ngoài chuyên nghiệp” (phim Nhân học của Rolf Usmann – Germany) mà những chuyến đi như thế này chúng tôi chỉ cố gắng “tham dự” hết mực nhưng qua những nền văn hóa bản địa đã dạy tôi rất nhiều thứ, đó là cách mà người dân bản địa thay vì sống theo tự nhiên trong quy luật đấu tranh sinh tồn thì quay trở lại tác động vào tự nhiên phục vụ trở lại con người. Con người và Tự nhiên sống cộng sinh với nhau, dựa vào nhau, trở thành niềm tin và tâm linh. Tri thức bản địa từ lá thuốc, các nghề thủ công, tổ chức cộng đồng, các lễ nghi tín ngưỡng… chính là kết quả của quá trình sống và biến đổi tự nhiên khắc nghiệt để tồn tại. Tôi yêu nét văn hóa trong lễ hội Cúng Trăng của người Khmer, khâm phục cách người Chăm biết làm đường thốt nốt và ngạc nhiên trước những nghề thủ công truyền thống với các sảnh phẩm rất độc đáo, thuần tự nhiên, tinh vi của người Chơ – ro trong chế tác như cái bẫy kẹp hay bẫy ống dùng bẫy chuột, cái nỏ thời còn săn bắn, cách đan lát các đồ dùng trong nhà sử dụng nguyên liệu tự nhiên, cách làm rượu cần rất riêng của người Chơ – ro v.v… Họ dạy tôi biết yêu thiên nhiên, sống hài hòa với thiên nhiên và biết cách “làm bạn” với thiên nhiên!
Những lần thong dong trên đường lộ cùng với các bạn, có những người đã thực sự tác động đến tôi, giúp tôi trưởng thành hơn trong cách đi Điền dã (như thể tìm ra câu hỏi: “Ai là người thầy của cuộc đời mình?”); nhớ những bảng hỏi định lượng dù nhiều lúc rối vì “luật chơi” của nó – “chơi là phải theo luật”, nên phải tuân thủ và khéo léo trước những câu hỏi chưa thực sự tốt (có lẽ sau chuyến đi này tôi trở nên… yêu những bản hỏi định lượng (!)); những cuộc phỏng vấn sâu giúp tôi tập cho mình trở nên biết “hỏi” hơn, khéo léo hơn, hết lười tò mò. Cũng như trong một buổi họp cô Hằng đã nói về căn “bệnh” của Nhân học: Nhiều chuyện(!). Nhờ Nhân học và chuyến đi Điền dã như thế này tôi hiểu rõ hơn về ngành học mình yêu thích, phải biết nhiều chuyện, phải biết thắc mắc…; thực sự nhớ cộng đồng mình sống ở đó và biết một chút cảm giác “Chúng tôi ăn rừng”, có được sự yêu thương của cộng đồng, sự trìu mến của họ dành cho, quen cảnh sống giữa cộng đồng khi tôi cảm thấy thuộc về nơi đó, điều đó thật đáng quý!
Nhân học luôn mang đến cho tôi những thích thú và bất ngờ vì tri thức và cách tiếp cận của nó đối với con người và các tiểu vùng văn hóa. Tôi chưa học Sinh thái Nhân văn nhưng cũng có suy nghĩ về cái hay ho của Tri thức bản địa. Bài giảng của cô Hằng sau khi đọc Tổng luận lí thuyết của PGS. TS Ngô Văn Lệ là bài học về Tri thức bản địa.
Tri thức bản địa gắn liền với một địa bàn cụ thể và cộng đồng tồn tại lâu đời. Người ta sống ở đó lâu dài hiểu tính nết của môi trường và biết cách ứng xử với môi trường, biết cách khai thác tài nguyên ở đó.
Tri thức bản địa không phải là bất biến, con người thay đổi vì môi trường thay đổi, trong đó môi trường tự nhiên khác với Môi trường xã hội ở chỗ môi trường xã hội biến đổi rất nhanh và tùy vào sự tương tác của cộng đồng. Đặc biệt là nhân vật “lưỡng giới” gây ra biến đổi rất nhiều. Một ví dụ về nhân vật “lưỡng giới” trong cộng đồng người Chơ – ro mà chúng tôi khảo sát đó là anh Thành – Phó trưởng thôn Tân Châu. Anh là người dân tộc Chơ – ro, nhưng khác với những người Chơ – ro bình thường khác, anh là người có tri thức và hiểu biết vì những kinh nghiệm quản lí cộng đồng, giao lưu tiếp xúc với nhiều thành phần trong xã hội, có tiếng nói trong cộng đồng. Vì là người hiểu biết rất nhiều về tri thức bản địa lại bị tác động đồng thời cũng là thành phần tiếp nhận bởi những điều mới mẻ của cuộc sống hiện đại nên hiểu rõ hơn những biến đổi hiện nay trong cộng đồng, và vì thiên về lối sống hiện đại, điều này có làm biến mất cái tri thức bản địa tự nhiên như người dân bình thường không? Sẽ là thành phần tác động đến bản chất Điền dã của chúng tôi? Thế nhưng nhờ những “nhân vật lưỡng tính” (người có bản chất của cộng đồng này lại pha tạp thêm bản tính của cuộc sống mới) như thế, chúng tôi hiểu thêm về sự biến đổi tri thức bản địa và sự tiếp nhận xảy ra trong trường hợp đó nhận thức như thế nào.
Một ví dụ về cách nhận thức, sự nhạy cảm, biết phát hiện… - một tính cách cần thiết cho người nghiên cứu tri thức bản địa mà cách tiếp cận về con người một cách tinh tế gây bất ngờ của Nhân học – đó là phát hiện của Phụng Sơn, thành viên trong đoàn khi xem bức ảnh chuồng dê của thầy Lộc – giảng viên hướng dẫn nhóm sinh viên thực tập ở Ngãi Giao chụp được giả định: Chuồng dê có thể là biến thể của nhà sàn? Nhưng biết đâu được vì có những cộng đồng tộc người có chuồng dê như thế mà nguồn gốc nhà ở của họ trước đây là nhà trệt? Ví dụ như chuyện căn nhà chú Minh được xây theo lối kiến trúc hiện đại này có một vòi nước ở bên cạnh sân trước, có thể giả định là cái vòi nước đó không có một cơ sở nguồn gốc nào nhưng biết đâu đó là “dấu tích” của cái lu nước trước nhà trong truyền thống, luật tục về nhà ở của người dân Chơ – ro trước đây?
Quan điểm thứ hai về Tri thức bản địa là trong cộng đồng sẽ có người biết nhiều và có người biết ít, đây là tri thức kinh nghiệm thể hiện quan điểm: Không cân đối về kiến thức trong cộng đồng. Có thể kiến thức ngày xưa không biết nhưng kiến thức ngày nay người ta biết, và một trăm năm sau lại trở thành Tri thức bản địa. Cho nên không nên sớm thất vọng trong những bảng hỏi hay phỏng vấn khi người đó không rành mà phải thắc mắc tại sao người đó không rành, hỏi về cơ chế truyền cuối cùng.
Quan điểm thức ba là quan điểm cô Hằng bổ sung thêm: Nhìn từ góc độ nào của Tri thức bản địa? Theo cô đó là xuất phát từ Lí thuyết Đăc Uynh: ĐẤU TRANH SINH TỒN để thích nghi tồn tại. Khi con người sống trong môi trường cụ thể, hiểu về môi trường đó và biết cách để tồn tại trong môi trường, đó chính là CHIẾN LƯỢC, chiến lược đó cô đọng lại thành Tri thức bản địa.
Những cái giúp người ta sống tốt, hưởng lợi trong môi trường này, và cái giúp người vượt qua trở thành Tri thức bản địa. Ví dụ: Phân bò là Tri thức bản địa: mùa khô người dân biết lấy phân bò về phơi, đến mùa mưa lấy phân bò rải rơm, cỏ lên cho phân bò từ từ khô và xuất nguyên đất đó đem đi đổ cho cây trồng (cách làm này hoạt động theo mùa). Hay ví dụ về vẽ Sơ đồ thân tộc 4 thế hệ là không thể vì các khẩu đã tách riêng ra thành hộ khác. Đó là biến đổi xã hội.
Tài nguyên thay đổi sẽ dẫn đến thay đổi chiến thuật sinh tồn bằng cách sắp xếp trật tự thay đổi thời gian làm việc (ví dụ như nuôi bò) dẫn đến việc có thể trở thành câu chuyện và Tri thức bản địa của một trăm năm sau…
Như vậy, không phải nghiên cứu tri thức bản địa chỉ là việc nhận thức được rằng, những câu chuyện không hoàn toàn giống nhau ở hai vùng văn hóa, những hiểu biết không phải là để áp đặt, không nên áp đặt Tri thức bản địa của mình thành Tri thức bản địa của người khác, như chuyện trồng trọt, làm rẫy hay chăn nuôi… của người ta, có những kiến thức kinh nghiệm chung nhưng chưa chắc hoàn toàn đúng v.v… mà nghiên cứu tri thức bản địa còn là hiểu ra tri thức đó với những cách nhìn nhận như trên.
3. 4 Bộ phim trong Liên hoan phim Quốc tế Nhân học:
“Đó là một Liên hoan phim kén người xem nhất từ trước đến nay…”
… nhưng lại là những buổi công chiếu thực sự ấn tượng, mới mẻ và rất thú vị với tôi. Bộ phim “Người nước ngoài chuyên nghiệp” (Rolf Usmann – Germany) mở màn cho Liên hoan phim này và câu nói tôi học được từ phim là “Sống và tham gia vào các nền văn hóa bản địa đã dạy tôi nhiều thứ”, câu nói này lại làm đôi chân tôi… ngứa ngáy, lại muốn Điền dã về một miền đất xa xôi nào đó… Tôi thích cái cảnh sống và sinh hoạt rất sinh động của người dân bản địa trong phim. Bộ phim tiếp theo tôi xem là “Hiến tế” (Faynot Amandinde - France), quay xung quanh một khung cảnh máu me của việc giết những con cừu để Hiến tế trong một trung tâm giết mổ. Tôi nhận ra: Là nhà Nhân học đôi khi phải dùng một con mắt lạnh và một trái tim bình thản! Bộ phim “Đất Âu châu: một cuộc dạo chơi vào trí tưởng tượng phổ biến của người Cameroon” (Balz Andrea Alter – Switzerland) lại khai thác một đề tài không mới nhưng bằng cái phong cách rất hay và hài hước, rất độc đáo, đầy thú vị và bất ngờ để khán giả mặc nhiên bơi lội trong suy nghĩ của một dòng văn hóa này về dòng văn hóa khác. Đến phim thứ 3: “Kiếm tìm” (Lonut Piturescu – Romania) là bộ phim “thuốc ngủ” nhất nhưng lại gây ám ảnh nhất! Thực sự bất kì ai khi xem phim này đều không tránh khỏi mệt mỏi và buồn ngủ trong không khí im ắng của thư phòng và cả cái không khí chậm và đều mà phim “gây” nên. Nhưng “Kiếm tìm” là cách làm phim mới mẻ khi từ đầu đến cuối chỉ là cuộc hành trình của người đàn ông lớn tuổi trên chiếc xe ngựa trong cuộc mưu sinh với nghề đóng thùng gỗ và phải gõ cửa từng nhà một. Nó chỉ là một trình tự có vẻ rất bình thường như một cuộc dọn hàng chợ chiều đi về hay là cuộc đi dạo ở một phố chợ đêm nào đó, rất trình tự nhưng trong cách nhìn tinh tế của đạo diễn với những góc quay cận cảnh đã đặc tả hết sức sinh động và chân thật nét mặt, điệu bộ, cảm xúc của người trong cuộc từ đó lột tả suy nghĩ của họ. Phim Nhân học với tôi là một thể loại phim ám ảnh và gây ấn tượng theo nhiều cách mới mẻ! Hãy xem để cảm nhận hết ý nghĩa của nó!
Phim Nhân học không dạy người ta điều gì, chỉ cho ta thấy một tiểu văn hóa, một hành vi ứng xử với thế giới của những con người khác nhau, đầy sinh động và đầy lôi cuốn được các nhà làm phim phản ánh qua các hình ảnh của các nền văn hóa khác nhau trên thế giới hay về những tiểu văn hóa của các nhóm xã hội hiện đại, “đó có thể là bối cảnh văn hóa, phong tục kì lạ của những tộc người hay những nhóm người mà văn hóa của họ được coi là “dã man”, xa lạ với văn hóa phương Tây hay là sự vận động của cuộc sống qua cái nhìn của chủ thể văn hóa ấy trong các chủ đề về di cư, nhập cư, đồng tính, các nhóm nghèo, biến đổi văn hóa…”7
4. Ngày hội Nhân học:
Mỗi khoa đều có một ngày gọi là Ngày hội của khoa để thể hiện hết những đặc trưng của khoa và chúng tôi có Ngày hội Nhân học. Ngày hội Nhân học lần 10 năm 2013 thực sự là một thành công của không riêng lớp NH10 chúng tôi trong vai trò ban tổ chức, mà là một thành công của khoa khi “Văn hóa của mình” đã chuyển tải được hết ý nghĩa chủ đề của nó với các hoạt động từ cổng chào rất Nhân học với những câu nói bất hủ về Nhân học đến nghệ thuật trình diễn và sắp đặt của triễn lãm ảnh Nhân học, của các mô hình nhà của các cộng đồng dân tộc và sự tham gia của các khoa với các màu sắc văn hóa khác nhau.
Học Nhân học sau hơn 3 năm, con người tôi lớn lên và trưởng thành theo thời gian, và chắc chắn suy nghĩ của tôi có tác động ít nhiều của Nhân học. Trước đây tôi nhìn đời bằng cái suy nghĩ của Báo chí, luôn phê bình và đánh giá, rồi học Nhân học đến năm 3 tôi lại thấy băn khoăn khi nhìn nhận sự việc bằng góc nhìn Nhân học, thường là nhìn nhận hành vi của nó và không cho phép lấy văn hóa này để nhìn nhận văn hóa khác, không áp đặt cách nghĩ của mình lên cách nghĩ khác: Nhân học không phán xét đúng sai mà chỉ nhìn nhận hành vi của nó và mọi văn hóa đều mang tính tương đối, tính đặc thù riêng không phân biệt cao thấp. Tôi cảm thấy xã hội bây giờ đã không còn giới hạn nào, tính đúng sai đã bị phá vỡ, mọi chuẩn mực đều trở nên dễ điều chỉnh và đưa vào cái gọi là hợp lí. Chuyện hotgirl này nhân vật của công chúng kia nổi tiếng nhờ tai tiếng chính là một cách sống, mọi phê phán rồi cũng chỉ là cách nhìn nhận, quan trọng là bản thân người đó đã dám nghĩ dám làm dù ở trạng thái tiêu cực hay không. Miley Cirus là một trường hợp, cô ấy đáp lại phản ứng về MV mới quá sexy của mình, lối sống hiện nay của mình bằng một sự bình tĩnh đáng bất ngờ rằng: cô ấy đang trong độ tuổi trưởng thành, mà trưởng thành thường nổi loạn, bùng nổ và họ làm những điều mà tuổi trưởng thành đem đến cho họ: đối đầu mọi chuẩn mực và tìm thấy chính họ trong cách sống riêng của họ. Mọi sự dèm pha và dư luận đều thuộc thể loại “triết học salon”, khi hai người cùng có những nền tảng như nhau thì kẻ biết nắm bắt cơ hội chính là người chuyên đi nịnh hót cấp trên, dùng mọi cách để đạt được mong muốn, kẻ còn lại ê chề cho rằng mình bị phản bội và bắt đầu hùa theo dư luận chỉ là để che mắt thiên hạ cái sự đố kị của mình mà thôi. Tuy nhiên điều này chỉ là một góc nhìn đối với cái đang bị phê phán nhiều hơn là khích lệ! Đây là một ví dụ khiến tôi băn khoăn, lên năm 4 tôi nhận ra: không nên tuyệt đối hóa thuyết Tương đối văn hóa. Thế nhưng cho đến giờ tôi vẫn còn băn khoăn như thế, nhưng dù sao tôi vẫn cảm thấy với cách nhìn của Nhân học trong tôi mọi thứ trở nên dễ thở hơn, ít căng thẳng hơn và dễ cảm thông với những hành vi ứng xử của con người!
Tôi chỉ muốn kết thúc bài viết bằng những câu nói bất hủ trong Ngày hội Nhân học để nói lên tình yêu và niềm tự hào của mình với Nhân học, con đường đúng đắn mà tôi đã chọn:
“Nhân học lấy con người làm mục đích nghiên cứu của nó, nhưng không giống như các ngành khoa học khác về con người, nó cố gắng hiểu được đối tượng của nó qua các biểu hiện đa dạng nhất” – Clifford Geertz
“Con người dù trắng ở Châu Âu, vàng ở Châu Á, đen ở châu Phi hay đỏ ở châu Mỹ đều là con người nhuộm màu da khí hậu mà thôi” – Georges Buffo
“Nhân học là khoa học cho ta biết con người ở đâu cũng giống nhau, trừ khi họ khác nhau” – Nancy Banks – Smith
“Nhân học là môn học nhân văn nhất trong các khoa học, và khoa học nhất trong lĩnh vực nhân văn” – Alfred L. Kroeber (1876 – 1960, nhà Nhân học Mỹ)
“Nếu chúng ta muốn khám phá ra điều con người đạt đến, chúng ta chỉ có thể tìm thấy nó qua việc con người là gì” – Clifford Geertz
Chú thích:
1: Thơ Phạm Phú Hải
2: “Cuộc chia li màu đỏ” - Nguyễn Mỹ.
3: “Giọt sương” – Lời việt Mỹ Tâm
4: Câu nói của Lockett.
5: Câu nói trong phim “Người nước ngoài chuyên nghiệp” - Rolf Usmann – Germany.
6: “Sông quê” – Đinh Trầm Ca.
7: http://www.cinet.gov.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=68938&sitepageid=48
Read more…
“Giot sương treo mái lương đình
Nửa đêm thức giấc hỏi mình tan chưa?” 1
Tuổi trẻ có lẽ là thời thanh xuân đẹp đẽ nhất, luôn rạo rực và tràn đầy năng lượng, cứ như giọt sương luôn sẵn sàng đọng giọt để “đợi nắng lên và tan vào hư vô”2 , cháy hết mình bởi sức trẻ và khát khao cháy bỏng trong lòng ngực, mọi sự ra đi đều “chói ngời sắc đỏ”3 để rồi đi qua tuổi trẻ thắm lại mà lòng luôn băn khoăn và thổn thức về những ngày tháng đã qua… Có lẽ tuổi hai mươi của tôi cũng như thế: 4 lần thi đại học vì 1 hoài bão theo đuổi Báo chí, để giờ đây mỗi lần coi Thời sự tối lại thấy ước mơ của mình còn nóng bỏng ở đó!
Năm nhất thi Báo chí, rớt! Mùa hè ấy dài đến Tết còn tôi trở mình với nắng gió của đại ngàn Tây Nguyên, lần lượt qua đi mùa cà phê – mùa tiêu – mùa cỏ rẫy.
Năm hai thi lại Báo chí, thiếu nửa điểm, lấy nguyện vọng hai học Quản trị kinh doanh của Đại học Mở và bài học đầu tiên của tôi trong môi trường Đại học là: Chấp nhận thay đổi! Thế nhưng ngay từ bài học đầu tiên này tôi đã thất bại khi không thể thay đổi được chính mình, cứng nhắc trong cái giọng miền Trung không chuyên nghiệp so với cái ngành Quản trị đòi hỏi khả năng nói trước đám đông; bị động trong giọng nói để khiến người khác có thể nghe được cho đến việc làm quen với môi trường học chạy khắp các cơ sở học này. Thế là tôi xảy ra tình trạng “đứng núi này trông núi nọ”, học Quản trị và tiếp tục mơ về Báo chí với câu thần chú của buổi tiếp xúc sinh viên đầu tiên: “Một con người chỉ có một cuộc đời. Làm cái gì mà mình có thể làm giỏi nhất, phù hợp với mình nhất và tạo ra giá trị nhiều nhất!”, với tôi Báo chí là cảm hứng và đam mê!
Tôi tiếp tục thi lại Đại học lần 3 và bươn vượt bằng chuyến tàu hành trình ra tới Nghệ An, âm thầm và lặng lẽ như cái quyết định của mình, trong lúc đó tôi vẫn tự hào nói rằng: Tinh hoa của khối ngành Kinh tế là Quản trị, và tinh hoa của khối ngành xã hội là Báo chí. Tôi còn cho rằng Kế toán (cũng như Nhân học sau này tôi theo học) chỉ là trợ thủ đắc lực của hai ngành hot đó. Tiếp tục rớt không thương xót ở cái “đường vô xứ Nghệ quanh quanh”, nơi mà văn hóa tóc dài với áo phông sơ – mi trắng che tóc của con gái miền Trung khiến tôi thấy nao lòng trong mùa thi đại học ấy, với những bữa sáng lặp đi lặp lại xôi nóng, bánh mướt cuốn không – còn – gì – để - khác của xứ Nghệ... Bây giờ là bài học thứ hai trong đời, bài học về Ra quyết định. Tôi lại tiếp tục “niệm” câu thần chú: “Quyết định – đó là sự dung hòa tất cả những đòi hỏi cấp thiết và những điều mong ước”4. Ghi ra giấy hai sự so sánh, hai sự cân nhắc lựa chọn: Quản trị Kinh Doanh – Báo truyền hình (Nguyện vọng 2 CĐ Phát thanh Truyền hình); bản thân và sự hòa hợp với nơi sống: Miền Nam ngọt ngào và cởi mở hào phóng hay miền Bắc đa tình lãng mạn mà khó sống như một số ý kiến, những con người một thời gắn bó hay những con người mới không quen thân, và lại phải bắt đầu lại? Tôi âm thầm với sự trở lại, một sự trở lại không mấy mới mẻ và đầy khắc khoải với cái tâm trạng như chuyến tàu, chỉ muốn tàu chạy mãi và không dừng lại, vì khi tàu dừng tôi sẽ không biết phải đi đâu, làm gì, phải tiếp tục như thế nào… Những môn học chuyên ngành bắt đầu thấm vào người, và con người đặc trưng năng động của ngành Quản trị nổi lên với những bài marketing căn bản, PR và quảng bá sản phẩm rầm rộ trên lớp… Tôi đứng ở cái thế thật chênh vênh và ngựa quen đường cũ hay là do cái ngọn lửa cuồng nhiệt và hoài bão của tuổi 20 khiến tôi không ngừng ước mơ và quyết tâm. Đứa bạn cùng phòng “hót” bên tai cái câu thần chú: “Đừng bao giờ nói tạm biệt khi bạn vẫn còn muốn thử, đừng bao giờ bỏ cuộc khi bạn cảm thấy vẫn còn có thể làm được”. Thế là lại nung nấu cho cái lần… quyết tử cuối cùng này:
Thi đại học lần 4, lần này là Học viện Báo chí – Tuyên truyền ở Hà Nội. Và hè này sẽ thật là dài vì tôi còn chờ đến Nguyện vọng hai…
Nhân học đó là một sự chọn lựa có cân nhắc, tôi xem qua phần giới thiệu ở trang web trường Nhân văn và thấy nó hoàn toàn hợp với mình ở 3 điểm: nó là ngành học nghiên cứu tổng hợp bản chất con người trên mọi lĩnh vực: lịch sử, văn hóa và nguồn gốc con người, điều này phù hợp với ham muốn học hỏi toàn diện của tôi! Thứ hai, học ngành này có thể làm báo được. Thứ ba, tôi đủ điểm xét nguyện vọng hai với ngành này mà không có bất kì rủi ro nào. Thế là tôi dù sớm dù muộn cũng bắt đầu làm lại từ đầu với vai trò là một sinh viên khoa Nhân học rất thầm lặng mà cũng rất đường hoàng!
2. 3 Chuyến đi Điền dã và 1 chuyến Thực tập thực tế:
“Sống và tham gia vào các nền văn hóa bản địa đã dạy tôi nhiều thứ”5…
Tôi thực sự là người may mắn vì là thế hệ cuối cùng cho đến nay nằm trong câu lạc bộ Tầm nhìn Nhân học, được biết đến mùi vị thế nào là Điền dã mà các anh chị khóa trước: “tiền bối” Tiến, Hưng (Nhân học khóa 2007); các “sư huynh, sư tỉ” Trung, Quyên, Khang, Yên (Nhân học 2008, 2009) … - một thế hệ những con người Nhân học chuyên đi Điền dã thực sự - đã tổ chức các lớp học kĩ năng Điền dã (về Phỏng vấn sâu, Quan sát tham dự, các tình huống tiếp cận đối tượng phỏng vấn…) và kiến thức chuyên môn về Dân tộc học miền Tây Nam Bộ mà ở đây là đại bộ phận người Khmer – một trong những chủ thể nghiên cứu chính của Nhân học miền Nam, đó là những bài học vỡ lòng đầu tiên của tôi về Nhân học! Những cảm xúc mới mẻ ban đầu về Điền dã và những chuyến đi cho đến giờ vẫn còn nguyên vẹn trong tôi!
Chuyến về Trà Vinh tham gia Lễ hội Okombok - lễ Cúng trăng, một trong những lễ hội lớn trong năm của người Khmer là chuyến đi đầu tiên. Ấn tượng về miền Tây và văn hóa tộc người vùng Nam Bộ, đặc biệt là người Khmer hiện rõ dần trong tôi, các kiến thức ban đầu còn lạ lẫm và khá mới mẻ khi nghe anh chị giảng về Điền dã, trao đổi với nhau về người Khmer và những ngôi chùa Nam Tông với lối kiến trúc độc đáo, về lễ thả đèn gió, đèn nước, nghi thức đút cốm dẹp trong đêm Cúng Trăng của người Khmer, đua ghe ngo trong ngày hội… Anh chị kể với một sự say sưa và đầy cảm hứng trong giọng điệu, truyền sự vui tươi, hấp dẫn của lễ hội đến với chúng tôi, và sau đó là những trải nghiệm thực tế quý báu. Tôi bắt đầu thấy biết ơn vì được là sinh viên Nhân học.
Chuyến đi tiếp theo do chính sinh viên khóa chúng tôi lên kế hoạch, tổ chức và đi tiền trạm. Hành trình lần này dài hơn là An Giang – một tỉnh giáp biên giới Campuchia. Đây thực sự là một trải nghiệm mới, một màu sắc mới về con người Nam Bộ, đối tượng nghiên cứu chính của chúng tôi - đó là vùng đất địa linh nhân kiệt của dãy Thất Sơn huyền bí với những ẩn sĩ, cư sĩ, tu sĩ tại gia và những câu chuyện về thời khai hoang mở cõi của dân Nam Bộ, các chí sĩ yêu nước và căn cứ địa cách mạng. Trên hết, đây là vùng đất khai tổ của đạo Bửu Sơn Kì Hương - một trong 6 tôn giáo bản địa ở Việt Nam do Đoàn Minh Huyên (Phật Thầy Tây An) sáng lập, tạo tiền đề cho các đạo giáo sau này xuất hiện và phát triển. Lối kiến trúc đình chùa Nam Bộ đặc trưng (ở đây là Đình Thới Sơn, chùa Phước Điền, Thới Sơn tự); vốn ấn tượng về vùng đất thời buổi hoang sơ, thời khai hoang mở cõi, chốn lam sơn chướng khí và thú dữ hoành hành, kháng chiến Nam Bộ và nghĩa quân được thể hiện rõ trên những bức bích họa ở Đình; loạt tranh người xưa, ông Đoàn Minh Huyên (Phật thầy Tây An) thuần phục hổ và ông Đình Tây thuần phục cá sấu, cùng những câu chuyện huyền bí của vùng Thất Sơn; hay là Tục thờ Mẫu trong những câu chuyện của các nữ tu sĩ và khách hành hương về Miễu Bào Mướp; những ngọn núi trong dãy Thất Sơn cùng cánh đồng thốt nốt, hàng rào hình bánh xe bò cỡ lớn… thực sự gây cho tôi một cảm xúc mạnh về vốn kí ức quốc gia Phù Nam, Chân Lạp thời mở cõi. Tất cả dậy lên trong lòng tôi một tình yêu Nhân học vô điều kiện. Tôi thích thú vẽ vào sổ tay Điền dã bức kí họa cánh đồng thốt nốt…
Chuyến đi thứ ba của tôi là Sóc Trăng cũng với lễ hội Okombok và lần này tôi trong vai trò đi tiền trạm với bạn Phụng Sơn và thầy Ca. Xe chạy êm ả trên đoạn đường cao tốc Trung Lương, chúng tôi ít ngắm cảnh hơn những chuyến đi trước, tôi “hí họa” chân dung của Sơn và thầy Ca đang… ngủ khì. Chúng tôi đến tạm trú ở Chùa Dơi, một ngôi chùa Khmer nổi tiếng với hàng trăm con dơi trú ngụ và nhận được sự tiếp đãi rất chu đáo, ân cần của các sư.
Địa bàn lần này là thành phố Sóc Trăng, nơi sẽ diễn ra lễ hội Okombok rất lớn do thành phố tổ chức cho nên không khí và cảnh quan ắt hẳn sẽ khác so với hai địa bàn trước. Công việc của chúng tôi sau khi xin giấy phép của trường và giấy giới thiệu của Khoa là xuống địa bàn xin giấy phép của chính quyền cũng như sự hỗ trợ và giúp đỡ để ngày sinh viên xuống Điền dã sẽ tiến hành thuận lợi. Tiếp theo là liên lạc Chùa xin tá túc và có kế hoạch cho chỗ ăn chỗ nghỉ. Sau đó chúng tôi sẽ tìm hiểu kĩ về địa bàn, về lễ hội và những vấn đề xung quanh hội lễ để đưa ra các đề tài nghiên cứu và hướng tiếp cận cho sinh viên. Bên cạnh đó chúng tôi phải mở ra các mối quan hệ với chính quyền và người dân địa phương để tạo điều kiện cho chúng tôi được hòa mình vào không khí hội lễ thực sự của chuyến đi, đồng thời nắm rõ địa bàn nghiên cứu vì đây là khu đô thị nên việc này không kém phần quan trọng để chúng tôi có thể tận dụng quỹ thời gian hợp lí trong sắp xếp quan sát tham dự các chương trình diễn ra.
Vốn ấn tượng của tôi với nơi này có lẽ là cộng đồng người Hoa ở trung tâm thành phố, các mặt bằng kinh doanh với những cái tên cửa tiệm nghe rất vui tai như: Ỷ Mũi, Kim Hía, Cáo, Sên, Háo, A Hía, A Hái… Bên cạnh đó âm hưởng về tiếng vọng một loại nhạc cụ của dàn nhạc ngũ âm dân tộc Khmer được các em nhỏ chơi ở chùa Dơi khiến tôi xúc cảm hơn hết!
Chuyến đi thực tập năm 3 là về Bàu Chinh (Bà Rịa – Vũng Tàu), tìm hiểu Tri thức bản địa của cộng đồng ngươi Chơ – ro. Đây là chuyến đi dài ngày nhất của tôi dưới sự hướng dẫn đầu tiên của các thầy cô trong khoa nên chúng tôi có được nhiều bài học quý cũng như nhiều kỉ niệm đáng nhớ cùng sống và gắn bó với các bạn, với thầy cô và cả cộng đồng người Chơ – ro. Người Chơ – ro có khuôn miệng kéo lên ở hai khóe nên dễ nở nụ cười, nên nhìn rất thân thiện và gần gũi, hiếu khách. Nhờ đó mà quá trình tìm hiểu về tri thức bản địa của chúng tôi được thuận lợi hơn.
4 chuyến đi nhưng quá nhiều dấu ấn và kỉ niệm, nhớ cái đêm ở ao Bà Om canh me và sốt sắng ghi chép sự kiện lễ tang của Sư trụ trì một ngôi chùa Khmer, không khí vàng rực đêm hôm ấy với tang phục của Phật Giáo Nam tông, của lửa hỏa thiêu, của màu người đứng chen chúc rộn ràng trong một không khí hết sức khẩn trương và uy nghiêm – một sự kiện hiếm có mà chúng tôi may mắn được chứng kiến trong chuyến đi lễ hội Okombok Trà Vinh, chúng tôi ra sức thể hiện mình trong hoạt động Điền dã, dù không thực sự là một “loại hình sống” nhưng cũng “tham dự” hết mức có thể, xông xáo đi vào nhà dân dự lễ cúng trăng và được họ làm nghi thức “đút cốm dẹp” cho; nhớ những điệu nhảy múa thôn dã của người Khmer trong đêm Cúng Trăng, sau khi các phần lễ: thả đèn nước và đèn gió, đút cốm dẹp xong xuôi là phần hội: nhảy múa và ca hát, chúng tôi ai nấy đều nhảy điệu thôn dã ấy trong không khí cực kì tươi vui.
Nhớ cái lần phục kích một gia đình đang trèo cây thốt nốt cao chót vót để lấy nước trong chuyến đi An Giang. Thốt nốt rất cao, trên thân nó người ta nẹp cái “cây tre bậc thang trăm đốt” để trèo, có người trèo thành thục thành nghề người ta sợ bị lấy trộm nước thốt nốt nên không nẹp tre nữa. Các “đồng nghiệp” nam của tôi mặc sức mà trèo như… khỉ để không chỉ quan sát mà còn “tham dự” hết mình (!!!) và cũng gặt được thành quả đáng nể là giúp họ lấy nước, hái bông thốt nốt; nhớ những sáng bị trưởng đoàn “gõ mõ” réo cả đoàn dậy khi mới 4h trong chuyến bươn vượt lên núi Cấm, cả chặng đường dài bắt buộc đi bộ nên phải đi từ sớm. Ai cũng ngái ngủ và tiếc nuối cái chăn ấm, một bạn trong đoàn còn đứng trùm chăn im lìm như người cõi trên… Cả đoàn lết đi trong đêm trong trạng thái mộng du đến trạm xe bus ở Tượng đài chiến thắng dốc Bà Đắc. Chuyến đi đã thực sự gắn kết những thành viên thành… “bầy đàn” thực sự, mọi người đều quan tâm nhau hết mực. Trong quá trình leo núi, chúng tôi chụp vài pô ảnh, thắp hương ở cửa đá, ở dốc đá cây cổ thụ, ở căn nhà thờ tự của một vị thầy tu phái Bắc tông và lại tiếp tục hành trình. Chùa Phật lớn và tượng Phật Di Lạc lớn nhất Đông Nám Á hiện ra, thật vĩ đại!
Lúc về, tôi và Sơn – một thành viên trong đoàn quyết định đi bằng con đường thoát hiểm thứ hai xuống chân núi. Có cảm giác như Sơn và tôi sắp bắt đầu trở thành một nhà Điền dã Dân tộc học băng rừng lội suối để thám hiểm và chứng kiến cái hoang sơ tận cùng của “thâm sơn cùng cốc”. Con đường cỏ lau không ai đi, đá tảng và cây gai khô quắp cứa vào da, dính đầy tay chân, chảy máu và rát hơn khi mồ hôi túa ra. Bước đi lát đá chông chênh, con người cũng trở nên nghệ sĩ hẳn, nhưng ở đây tôi và Sơn phải… chài mông nữa, vui thật! Cuối chân núi, ông trời trả công cho hai chúng tôi bằng một miệt vườn xoài chín rụng vàng ươm ăn nghe mát rượi trong lòng; nhớ một màu nhang khói trong những lần chúng tôi thực địa vì đa số đều ở các đình, chùa và đúng mùa khách hành hương đông; nhớ cả những đêm thức khuya với cuốn Nhật kí Điền dã…
Nhớ cuộc thi ảnh và cuộc thi Người đẹp Bàu Chinh “tự sướng” trong một giờ vui chơi của chúng tôi ở ngay bên con đường vào Nhà văn hóa dân tộc Bàu Chinh, nơi có hàng tre xanh rì cảnh trí đẹp phù hợp cho quay ngoại cảnh và biểu diễn… catwalk! Đầu tiên là Phần thi giới thiệu, MC là Vân đồng thí sinh cuộc thi mã số 01, quay phim là Dzú với lời chào kinh dị nhất bằng “động tác” đe dọa… sex nhất. Chúng tôi thể hiện kĩ năng trên sàn catwalk chuyên nghiệp thực sự, với những sải chân đa dạng, đa thể loại, xiêu vẹo có, nhún nhảy có, nhí nhảnh có, dễ thương có; với những lời giới thiệu trên trời dưới biển khiến ai nấy cười nghiêng ngả. Chúng tôi thực hiện Clip cho Vân, đạo cụ diễn xuất duy nhất của bạn í là cái khăn rằn Ả Rập và cái bóp tiền với động tác nổi tiếng: moi tiền lẻ trong nhiều trạng thái đau khổ, vật vã với sắc thái cảm xúc khác nhau (!). Rồi chúng tôi lại làm thêm clip dạy học nhạc bằng tiếng Chơ – ro trong đó cô giáo thôn bản là Vân, cuối cùng là một clip cảm nhận về chuyến đi và gửi những lời tri ân đến thầy cô – những người Thầy tuyệt vời của chúng tôi trong chuyến đi lần này!
Sau những chuyến đi ấy tôi có 4 gạch đầu dòng như sau:
Đường về miền Tây rất êm đềm và đẹp…
Một con cò bay lên giữa màu trời xam xám mở lối miền Tây sau cái ồn ào của thị thành Sài Gòn, cái động thái bay thật đẹp tưởng như chao đảo nhưng lại bình ổn ngay giữa màu xanh đất trời và màu xám tối dần của mùa mưa tháng 10. Cánh cò trắng từng đốm giữa đồng, có hai chiếc công nông màu vàng cũ đang chạy giữa ruộng nhìn như thời đất nước kiến thiết. Cánh đồng mía, rồi những đọt tre võng cao lên cong vút như lông mi của Lệ - cô bạn ngồi cùng tôi, xe cứ bon bon trên mặt đường cao tốc… Mọi người trên xe đã ngủ, hoặc nói chuyện nhỏ nhỏ the thé… Rồi lại qua những con sông nước đục ngầu và cuồn cuộn chảy như lũ, bèo tây trôi tan tác, những bụi chuối gió phần phật như bão, những đàn vịt và dừa nước, những cây dây leo họ dương xỉ phủ rậm rạp trên họ đước họ tràm, những trảng cỏ ngập nước mà cứ tưởng nếu mình là một con kiến thì vòm cỏ đó là rừng rậm U Minh… Con đường bắt đầu hẹp lại vì nhà cửa, quán xá và cây cối hai bên đường om không gian lại.
Hết Long An, Châu Thành – Tiền Giang hiện ra cảnh nhà quê tươi mát giữa thiên nhiên, những con kênh bắt đầu liên tục hay những con sông dài, đến Cai Lậy – Tiền Giang, một nét văn hóa là lạ xuất hiện trong ngày mây mưa này: những dáng hình con gái – nữ sinh Trung học áo dài trắng quần đen, đây có lẽ là màu rất truyền thống và nam bộ của áo dài Việt Nam những năm thập niên 60, 70, cái tác động thật đáng để bất cứ ai hoài niệm và ngắm nhìn ngẩn ngơ mãi hoài không biết chán, đẹp quá Việt Nam ơi! Con người Việt Nam, đất nước Việt Nam thật đẹp, những bản nhạc vàng bắt đầu chảy vào tâm trí: “Có một dòng sông chảy hoài trong trí nhớ, làng em bến lở làng anh ở bến bồi. Mỗi ngày em sang bên này sông đi học, ngọn gió reo mùa buồn trong nhánh mù u… Áo lụa như mây bay ngược gió sông chiều…”6. Những dòng sông cuồn cuộn chảy trôi mùa nước nổi rồi đến “vô biên tuyệt đích” nó… rẽ dòng và biến mất sau cái cuộn nước xoáy trước hàng dừa, phi lao xào xạc, những âm thanh như cái hồn cuộc sống… Rồi bước vào cuộc sống, nhà cửa ngắt quãng thiên nhiên như dấu chấm dấu phẩy, và một thứ khuấy động cái nhìn cái nhìn tĩnh lặng của ta: những dàn đăng – ten cao lên, chấm cao lên, phết cao lên như chân nhện nhảy, một rừng đăng – ten làm dấu chấm than giữa trời áp thấp như thánh thót nốt Son La trong lòng ta, xe qua buổi họp chợ, qua những màu đu đủ chín mọng và những hàng cây trứng cá…
Cầu Mỹ Thuận hiện ra trước mắt, những cái miệng… mở toang, những cặp mắt háo hức và cái cầu dây đi – văng to lớn lúc ấy sao quá đồ sộ so với những con người lần đầu mới thấy. Xe đến Vĩnh Long thì trời xẩm tối và nghe thấp thoáng “khúc hát Triều Châu” vang lên ở loa phóng thanh, nhìn ra xa mới thấy cái chấm đỏ của đèn xe di động - cái thưa thớt “hiện đại” của phố thị về quê… Đi qua một lễ hội du lịch phát triển làng nghề, đi qua cái đông vui nhộn nhịp đầu tiên, đoàn đến chùa Mek, một trong hai địa điểm trú chân trong những ngày Điền dã của đoàn trong chuyến Okombok Trà Vinh. Trời tối, lồng đèn ở hội chợ sáng đẹp và “trung thu” bao nhiêu thì vào chùa Mek nó càng “trăng rằm” bấy nhiêu. Lối kiến trúc chùa của người Khmer hiện ra chưa rõ ràng nhưng đã gây ấn tượng, sự gợi nhớ đền đài chùa chiền Miến Điện nổi lên và điệu múa Thái cứ chầm chậm trước mắt…
Tiếp theo lộ trình đó, dài hơn là chuyến đi về An Giang gây cho tôi vốn ấn tượng đầu tiên từ lúc bước lên xe trung chuyển. Qua một con phố rộng rợp người và như một “quảng trường buôn bán”, những sạp hàng vải vóc gấm hoa, những cùi thốt nốt cùi dừa la liệt và sầu riêng lẩn mùi quanh quất, toàn khách du lịch… Tôi chú ý đến thành phần người Chăm với đặc trưng của họ trong trang phục cùng cái mạng che mặt rất riêng biệt. Qua cái cổng chào màu xanh: Trung tâm thương mại và du lịch núi Sam, hội chợ, những con đường, cho đến lúc ngồi trên xe vào đình Thới Sơn ở Tri Tôn – An Giang, xe bon bon một điệu gợi nhớ bài “Hoa tuyết tháng ba” trên ngút ngàn Tây Nguyên núi rừng mùa hoa cà phê nở mùi nồng nàn và sực nức, mùa “fieldwork” của những anh chị khóa trước… Mỗi chuyến đi đều là một cảm giác khác biệt!
Xe qua những vòng cua nhỏ, qua đường Bến Vựa giao 55A và những căn nhà theo một kiểu cấu trúc nhà sàn mặt bằng ngang với con đường vốn rộng khoảng 45 – 69m, nhìn các chân cột chống cứ chằng chịt như các con sông kênh rạch xưa. Những ngọn núi hiện ra trước mặt và những ngôi nhà im lìm trên “cấu trúc hạ tầng” như những chiếc ruộng bậc thang. Có những chiếc xe kiểu hỗn dung giữa xích lô và xe thổ mộ chở khách hay ho… Rồi phía bên trái bên phải, đồng lúa mênh mông yên bình, lúa màu vàng rụa và một vài cánh đồng khô đã gặt, đốt tooc sạch sẽ. Những đầm phá, những con kênh hẹp đầy bèo tây hoa tím rợp màu có những cây cầu ván đóng đinh bắc ngang, những cánh đồng ớt, bắp… Những khúc cua ngoặt bắt đầu trở nên nhiều thêm và anh tài càng chứng tỏ tay lái rất lụa. Và đến khi ngọn núi Két với mỏm đá tảng hình con chim Két hiện ra cùng lúc bạt ngàn thốt nốt thì vốn ấn tượng về cảnh miền Tây đã càng trở nên sâu đậm. Cánh đồng thốt nốt với người dân thoăn thoắt leo cây, đi cheo, lấy nước và nấu đường thốt nốt…
Ngược dòng lộ trình đó là miền Đông trong chuyến Thực tập thực tế ở Bàu Chinh (Bà Rịa – Vũng Tàu). Qua thôn Tân Xuân, qua khu nghĩa địa lớn của xã Bàu Chinh là con đường rải nhựa thẳng thanh bình và yên ả với những vườn tiêu xanh mát chạy dài theo từng ngõ nhỏ, màu cà phê xanh đậm nảy hạt, những vườn điều phủ màu xanh thẳm, một vài ao ruộng bỏ ngỏ cỏ ruộng mọc xen lẫn, những lũy tre dẫn vào thôn bản xanh rì rào… Và dần dần ở lối vào đường rẽ, các hộ dân người đồng bào Chơ – ro hiện ra gần gụi với kiểu nhà theo lối kiến trúc hiện nay của người Việt, những em bé Chơ – ro với đầu tóc màu hoe nâu loăn xoăn dễ thương trong những bộ đồ cũng đầy màu sắc tươi vui trộn với màu dơ của bụi đất và màu da nâu đồng nhìn đoàn xe đi vào với ánh mắt tròn xoe đầy tò mò; một mùi… ngan ngái của phân bò nồng lên trong không khí, và chúng tôi biết rõ mình sẽ gắn với thứ “mùi hương” nội đồng này trong hơn một tuần lễ như người dân ở đây đã quen hẳn cái mùi thân thuộc đặc trưng này; những màu đỏ tươi của lùm chôm chôm, trái thanh long chín mọng lẩn quất đâu đó, những cây cối đặc trưng ở vùng đất xưa kia còn là rừng rú xa xôi này như tầm vong, như một số cây thuốc lạ…
… Không khí Nhân học rất riêng của đoàn sinh viên Điền dã.
Trên chuyến hành trình miền Tây, mọi người trò chuyện rôm rả, đúng là học mà thực hành có khác, tuyệt vời gì hơn những chuyến đi! Ai cũng thay nhau chụp ảnh, chụp cảnh, chụp người, không khí sau một hồi ngủ say lại xôn xao lên, máu tuổi trẻ, chất sống sinh viên bắt đầu trỗi dậy, họ nói chuyện bốc tếu, họ cười “mái thoải”, rồi họ thi thố hát hò, làm một dàn đồng ca “bài ca Nhân học” mà có lẽ ai chưa đi Điền dã sẽ không thấy được không khí hùng hục của những gương mặt khi hò zô bài này: “Nếu yêu nhau thì về Buôn Ma Thuột, hừ hà hừ hà hừ hà hừ! Không yêu nhau thì về buôn dưa chuột, hừ hà hừ hà hừ hà hừ!”, rồi ca mọi thể loại nhạc, mọi bài hát cho mọi lứa tuổi, từ cải lương, chèo tuồng, dân ca đến những điệu hò được khai thác triệt để phục vụ cho cuộc thi thố, trò chơi âm nhạc của họ. Hát chán chê họ lại chuyển tông sang kể chuyện cười và đố câu đố, thực là tuổi trẻ, rất bốc tếu! Mọi người có vẻ như đã xích lại gần nhau hơn, những cái bánh tráng, pocca, snack của Phúc, bánh pía của Lam, bánh kẹo tập thể của chị trên chuyền xuống, dưới chuyền lên, chuyền khắp xe, nước xin liên tục, đúng là ăn với nhau mới vui! Dưới tiếp tục hát đối đáp giao duyên, có vài ba người ngủ, trên làm khán giả cười, vài ba người chụp ảnh tác nghiệp lia lịa, chỉ thấy tội chú tài xế bị tụi sinh viên làm cho phân tâm không tài nào tập trung lái xe nổi, lái xe cho sinh viên cho cái nghịch ngợm của tuổi trẻ này là khổ thế… Chú ít nói cũng ít cười!
Mẹ thiên nhiên và con người miền Nam hào phóng ưu đãi…
Ngoài kiến thức thu thập được, chúng tôi còn được thiên nhiên và con người nơi đây ưu đãi bằng những món quà rất hào hiệp, phóng khoáng của Mẹ thiên nhiên. Đó là những “bàn tiệc” rộng… bao la sau lễ Cúng trăng, la liệt những sản vật mà người dân đến cúng dường, cốm dẹp, các loại bánh trái đặc biệt là dừa, chuối…; đó là những miệt vườn vú sữa, xoài, mận mà… may mắn thay chúng tôi biết lựa mùa cây trái đi Điền dã… Thế nên ai cũng chọc vui nhau: Đi Điền dã là… ăn sướng!
Bài học.
Dù không thực sự là một “loại hình sống” của Nhân học, không phải là “Người nước ngoài chuyên nghiệp” (phim Nhân học của Rolf Usmann – Germany) mà những chuyến đi như thế này chúng tôi chỉ cố gắng “tham dự” hết mực nhưng qua những nền văn hóa bản địa đã dạy tôi rất nhiều thứ, đó là cách mà người dân bản địa thay vì sống theo tự nhiên trong quy luật đấu tranh sinh tồn thì quay trở lại tác động vào tự nhiên phục vụ trở lại con người. Con người và Tự nhiên sống cộng sinh với nhau, dựa vào nhau, trở thành niềm tin và tâm linh. Tri thức bản địa từ lá thuốc, các nghề thủ công, tổ chức cộng đồng, các lễ nghi tín ngưỡng… chính là kết quả của quá trình sống và biến đổi tự nhiên khắc nghiệt để tồn tại. Tôi yêu nét văn hóa trong lễ hội Cúng Trăng của người Khmer, khâm phục cách người Chăm biết làm đường thốt nốt và ngạc nhiên trước những nghề thủ công truyền thống với các sảnh phẩm rất độc đáo, thuần tự nhiên, tinh vi của người Chơ – ro trong chế tác như cái bẫy kẹp hay bẫy ống dùng bẫy chuột, cái nỏ thời còn săn bắn, cách đan lát các đồ dùng trong nhà sử dụng nguyên liệu tự nhiên, cách làm rượu cần rất riêng của người Chơ – ro v.v… Họ dạy tôi biết yêu thiên nhiên, sống hài hòa với thiên nhiên và biết cách “làm bạn” với thiên nhiên!
Những lần thong dong trên đường lộ cùng với các bạn, có những người đã thực sự tác động đến tôi, giúp tôi trưởng thành hơn trong cách đi Điền dã (như thể tìm ra câu hỏi: “Ai là người thầy của cuộc đời mình?”); nhớ những bảng hỏi định lượng dù nhiều lúc rối vì “luật chơi” của nó – “chơi là phải theo luật”, nên phải tuân thủ và khéo léo trước những câu hỏi chưa thực sự tốt (có lẽ sau chuyến đi này tôi trở nên… yêu những bản hỏi định lượng (!)); những cuộc phỏng vấn sâu giúp tôi tập cho mình trở nên biết “hỏi” hơn, khéo léo hơn, hết lười tò mò. Cũng như trong một buổi họp cô Hằng đã nói về căn “bệnh” của Nhân học: Nhiều chuyện(!). Nhờ Nhân học và chuyến đi Điền dã như thế này tôi hiểu rõ hơn về ngành học mình yêu thích, phải biết nhiều chuyện, phải biết thắc mắc…; thực sự nhớ cộng đồng mình sống ở đó và biết một chút cảm giác “Chúng tôi ăn rừng”, có được sự yêu thương của cộng đồng, sự trìu mến của họ dành cho, quen cảnh sống giữa cộng đồng khi tôi cảm thấy thuộc về nơi đó, điều đó thật đáng quý!
Nhân học luôn mang đến cho tôi những thích thú và bất ngờ vì tri thức và cách tiếp cận của nó đối với con người và các tiểu vùng văn hóa. Tôi chưa học Sinh thái Nhân văn nhưng cũng có suy nghĩ về cái hay ho của Tri thức bản địa. Bài giảng của cô Hằng sau khi đọc Tổng luận lí thuyết của PGS. TS Ngô Văn Lệ là bài học về Tri thức bản địa.
Tri thức bản địa gắn liền với một địa bàn cụ thể và cộng đồng tồn tại lâu đời. Người ta sống ở đó lâu dài hiểu tính nết của môi trường và biết cách ứng xử với môi trường, biết cách khai thác tài nguyên ở đó.
Tri thức bản địa không phải là bất biến, con người thay đổi vì môi trường thay đổi, trong đó môi trường tự nhiên khác với Môi trường xã hội ở chỗ môi trường xã hội biến đổi rất nhanh và tùy vào sự tương tác của cộng đồng. Đặc biệt là nhân vật “lưỡng giới” gây ra biến đổi rất nhiều. Một ví dụ về nhân vật “lưỡng giới” trong cộng đồng người Chơ – ro mà chúng tôi khảo sát đó là anh Thành – Phó trưởng thôn Tân Châu. Anh là người dân tộc Chơ – ro, nhưng khác với những người Chơ – ro bình thường khác, anh là người có tri thức và hiểu biết vì những kinh nghiệm quản lí cộng đồng, giao lưu tiếp xúc với nhiều thành phần trong xã hội, có tiếng nói trong cộng đồng. Vì là người hiểu biết rất nhiều về tri thức bản địa lại bị tác động đồng thời cũng là thành phần tiếp nhận bởi những điều mới mẻ của cuộc sống hiện đại nên hiểu rõ hơn những biến đổi hiện nay trong cộng đồng, và vì thiên về lối sống hiện đại, điều này có làm biến mất cái tri thức bản địa tự nhiên như người dân bình thường không? Sẽ là thành phần tác động đến bản chất Điền dã của chúng tôi? Thế nhưng nhờ những “nhân vật lưỡng tính” (người có bản chất của cộng đồng này lại pha tạp thêm bản tính của cuộc sống mới) như thế, chúng tôi hiểu thêm về sự biến đổi tri thức bản địa và sự tiếp nhận xảy ra trong trường hợp đó nhận thức như thế nào.
Một ví dụ về cách nhận thức, sự nhạy cảm, biết phát hiện… - một tính cách cần thiết cho người nghiên cứu tri thức bản địa mà cách tiếp cận về con người một cách tinh tế gây bất ngờ của Nhân học – đó là phát hiện của Phụng Sơn, thành viên trong đoàn khi xem bức ảnh chuồng dê của thầy Lộc – giảng viên hướng dẫn nhóm sinh viên thực tập ở Ngãi Giao chụp được giả định: Chuồng dê có thể là biến thể của nhà sàn? Nhưng biết đâu được vì có những cộng đồng tộc người có chuồng dê như thế mà nguồn gốc nhà ở của họ trước đây là nhà trệt? Ví dụ như chuyện căn nhà chú Minh được xây theo lối kiến trúc hiện đại này có một vòi nước ở bên cạnh sân trước, có thể giả định là cái vòi nước đó không có một cơ sở nguồn gốc nào nhưng biết đâu đó là “dấu tích” của cái lu nước trước nhà trong truyền thống, luật tục về nhà ở của người dân Chơ – ro trước đây?
Quan điểm thứ hai về Tri thức bản địa là trong cộng đồng sẽ có người biết nhiều và có người biết ít, đây là tri thức kinh nghiệm thể hiện quan điểm: Không cân đối về kiến thức trong cộng đồng. Có thể kiến thức ngày xưa không biết nhưng kiến thức ngày nay người ta biết, và một trăm năm sau lại trở thành Tri thức bản địa. Cho nên không nên sớm thất vọng trong những bảng hỏi hay phỏng vấn khi người đó không rành mà phải thắc mắc tại sao người đó không rành, hỏi về cơ chế truyền cuối cùng.
Quan điểm thức ba là quan điểm cô Hằng bổ sung thêm: Nhìn từ góc độ nào của Tri thức bản địa? Theo cô đó là xuất phát từ Lí thuyết Đăc Uynh: ĐẤU TRANH SINH TỒN để thích nghi tồn tại. Khi con người sống trong môi trường cụ thể, hiểu về môi trường đó và biết cách để tồn tại trong môi trường, đó chính là CHIẾN LƯỢC, chiến lược đó cô đọng lại thành Tri thức bản địa.
Những cái giúp người ta sống tốt, hưởng lợi trong môi trường này, và cái giúp người vượt qua trở thành Tri thức bản địa. Ví dụ: Phân bò là Tri thức bản địa: mùa khô người dân biết lấy phân bò về phơi, đến mùa mưa lấy phân bò rải rơm, cỏ lên cho phân bò từ từ khô và xuất nguyên đất đó đem đi đổ cho cây trồng (cách làm này hoạt động theo mùa). Hay ví dụ về vẽ Sơ đồ thân tộc 4 thế hệ là không thể vì các khẩu đã tách riêng ra thành hộ khác. Đó là biến đổi xã hội.
Tài nguyên thay đổi sẽ dẫn đến thay đổi chiến thuật sinh tồn bằng cách sắp xếp trật tự thay đổi thời gian làm việc (ví dụ như nuôi bò) dẫn đến việc có thể trở thành câu chuyện và Tri thức bản địa của một trăm năm sau…
Như vậy, không phải nghiên cứu tri thức bản địa chỉ là việc nhận thức được rằng, những câu chuyện không hoàn toàn giống nhau ở hai vùng văn hóa, những hiểu biết không phải là để áp đặt, không nên áp đặt Tri thức bản địa của mình thành Tri thức bản địa của người khác, như chuyện trồng trọt, làm rẫy hay chăn nuôi… của người ta, có những kiến thức kinh nghiệm chung nhưng chưa chắc hoàn toàn đúng v.v… mà nghiên cứu tri thức bản địa còn là hiểu ra tri thức đó với những cách nhìn nhận như trên.
3. 4 Bộ phim trong Liên hoan phim Quốc tế Nhân học:
“Đó là một Liên hoan phim kén người xem nhất từ trước đến nay…”
… nhưng lại là những buổi công chiếu thực sự ấn tượng, mới mẻ và rất thú vị với tôi. Bộ phim “Người nước ngoài chuyên nghiệp” (Rolf Usmann – Germany) mở màn cho Liên hoan phim này và câu nói tôi học được từ phim là “Sống và tham gia vào các nền văn hóa bản địa đã dạy tôi nhiều thứ”, câu nói này lại làm đôi chân tôi… ngứa ngáy, lại muốn Điền dã về một miền đất xa xôi nào đó… Tôi thích cái cảnh sống và sinh hoạt rất sinh động của người dân bản địa trong phim. Bộ phim tiếp theo tôi xem là “Hiến tế” (Faynot Amandinde - France), quay xung quanh một khung cảnh máu me của việc giết những con cừu để Hiến tế trong một trung tâm giết mổ. Tôi nhận ra: Là nhà Nhân học đôi khi phải dùng một con mắt lạnh và một trái tim bình thản! Bộ phim “Đất Âu châu: một cuộc dạo chơi vào trí tưởng tượng phổ biến của người Cameroon” (Balz Andrea Alter – Switzerland) lại khai thác một đề tài không mới nhưng bằng cái phong cách rất hay và hài hước, rất độc đáo, đầy thú vị và bất ngờ để khán giả mặc nhiên bơi lội trong suy nghĩ của một dòng văn hóa này về dòng văn hóa khác. Đến phim thứ 3: “Kiếm tìm” (Lonut Piturescu – Romania) là bộ phim “thuốc ngủ” nhất nhưng lại gây ám ảnh nhất! Thực sự bất kì ai khi xem phim này đều không tránh khỏi mệt mỏi và buồn ngủ trong không khí im ắng của thư phòng và cả cái không khí chậm và đều mà phim “gây” nên. Nhưng “Kiếm tìm” là cách làm phim mới mẻ khi từ đầu đến cuối chỉ là cuộc hành trình của người đàn ông lớn tuổi trên chiếc xe ngựa trong cuộc mưu sinh với nghề đóng thùng gỗ và phải gõ cửa từng nhà một. Nó chỉ là một trình tự có vẻ rất bình thường như một cuộc dọn hàng chợ chiều đi về hay là cuộc đi dạo ở một phố chợ đêm nào đó, rất trình tự nhưng trong cách nhìn tinh tế của đạo diễn với những góc quay cận cảnh đã đặc tả hết sức sinh động và chân thật nét mặt, điệu bộ, cảm xúc của người trong cuộc từ đó lột tả suy nghĩ của họ. Phim Nhân học với tôi là một thể loại phim ám ảnh và gây ấn tượng theo nhiều cách mới mẻ! Hãy xem để cảm nhận hết ý nghĩa của nó!
Phim Nhân học không dạy người ta điều gì, chỉ cho ta thấy một tiểu văn hóa, một hành vi ứng xử với thế giới của những con người khác nhau, đầy sinh động và đầy lôi cuốn được các nhà làm phim phản ánh qua các hình ảnh của các nền văn hóa khác nhau trên thế giới hay về những tiểu văn hóa của các nhóm xã hội hiện đại, “đó có thể là bối cảnh văn hóa, phong tục kì lạ của những tộc người hay những nhóm người mà văn hóa của họ được coi là “dã man”, xa lạ với văn hóa phương Tây hay là sự vận động của cuộc sống qua cái nhìn của chủ thể văn hóa ấy trong các chủ đề về di cư, nhập cư, đồng tính, các nhóm nghèo, biến đổi văn hóa…”7
4. Ngày hội Nhân học:
Mỗi khoa đều có một ngày gọi là Ngày hội của khoa để thể hiện hết những đặc trưng của khoa và chúng tôi có Ngày hội Nhân học. Ngày hội Nhân học lần 10 năm 2013 thực sự là một thành công của không riêng lớp NH10 chúng tôi trong vai trò ban tổ chức, mà là một thành công của khoa khi “Văn hóa của mình” đã chuyển tải được hết ý nghĩa chủ đề của nó với các hoạt động từ cổng chào rất Nhân học với những câu nói bất hủ về Nhân học đến nghệ thuật trình diễn và sắp đặt của triễn lãm ảnh Nhân học, của các mô hình nhà của các cộng đồng dân tộc và sự tham gia của các khoa với các màu sắc văn hóa khác nhau.
 |
| Tác giả tại ngày hội Nhân học tháng 4/2013, nguồn fb: nang.ongmat@facebook |
Tôi chỉ muốn kết thúc bài viết bằng những câu nói bất hủ trong Ngày hội Nhân học để nói lên tình yêu và niềm tự hào của mình với Nhân học, con đường đúng đắn mà tôi đã chọn:
“Nhân học lấy con người làm mục đích nghiên cứu của nó, nhưng không giống như các ngành khoa học khác về con người, nó cố gắng hiểu được đối tượng của nó qua các biểu hiện đa dạng nhất” – Clifford Geertz
“Con người dù trắng ở Châu Âu, vàng ở Châu Á, đen ở châu Phi hay đỏ ở châu Mỹ đều là con người nhuộm màu da khí hậu mà thôi” – Georges Buffo
“Nhân học là khoa học cho ta biết con người ở đâu cũng giống nhau, trừ khi họ khác nhau” – Nancy Banks – Smith
“Nhân học là môn học nhân văn nhất trong các khoa học, và khoa học nhất trong lĩnh vực nhân văn” – Alfred L. Kroeber (1876 – 1960, nhà Nhân học Mỹ)
“Nếu chúng ta muốn khám phá ra điều con người đạt đến, chúng ta chỉ có thể tìm thấy nó qua việc con người là gì” – Clifford Geertz
Chú thích:
1: Thơ Phạm Phú Hải
2: “Cuộc chia li màu đỏ” - Nguyễn Mỹ.
3: “Giọt sương” – Lời việt Mỹ Tâm
4: Câu nói của Lockett.
5: Câu nói trong phim “Người nước ngoài chuyên nghiệp” - Rolf Usmann – Germany.
6: “Sông quê” – Đinh Trầm Ca.
7: http://www.cinet.gov.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=68938&sitepageid=48
Nguyễn Thị Nhàn
NH10
Nhân học là học con người
18:51 |Cứ lần lữa, lần lữa mãi, đến giờ phút này tôi mới cầm bút và quyết định viết lên những tâm sự của mình về cái ngành Nhân học, sau gần 4 năm « ăn nhờ ở đậu ». Trong tai tôi vẫn văng vẳng đâu đó những câu hỏi như : nhân học là gì, nhân học làm gì… Đó cũng là những trăn trở không chỉ của riêng tôi, mà còn của các bạn đồng học với tôi nữa !.
Còn nhớ năm nhất, khi có người hỏi : « nhân học thì học cái gì ? » ,tôi chỉ có biết đứng cười và trả lời một cách gượng gạo cho qua chuyện. « Em học khoa sử » có lẽ là câu trả lời nhanh gọn nhất cho chính mình khi rơi vào hoàn cảnh như vậy. « Nhân học trong tôi » khi đó cũng như một đứa con bị bỏ rơi giữa cuộc đời, không ai quan tâm, chăm sóc.
Sang năm thứ 2, năm 3, sau những bước khởi đầu bỡ ngỡ và khó khăn, tôi được học những môn chuyên ngành của nhân học. Trong đầu tôi khi ấy là những nỗi băn khoăn và dằn vặt, tựa như đứa trẻ chập chững tập đi - đi tìm lý tưởng sống cho mình. Học nhân học cho tôi cái nhìn mới về cuộc sống, cho tôi biết và thấu hiểu con người. Nó thật quyến rũ và lạ lùng. Nhưng những nỗi lo « cơm áo gạo tiền », sự sợ hãi « thất nghiệp » luôn ám ảnh tôi suốt 2 năm trời chẳng khác gì cô gái đang tuổi cặp kê trong nỗi lo « quá lứa lỡ thì ». Tôi lao vào đi làm thêm một cách quên mình, và quên luôn « nhân học ». « Nhân học trong tôi » khi ấy cũng chỉ như một người bạn bình thường, xa lạ và lạnh nhạt, người bạn sẽ cho tôi mảnh bằng để một ngày ra trường « còn có lúc dùng tới ».
Cuộc sống học tập của tôi có lẽ sẽ tiếp diễn như vậy nếu không có những lần trải nghiệm, sống với con người hiền hậu, chất phác nơi rừng núi xa xăm. Đó là hai đợt thực tập mùa hè của chúng tôi trên mảnh đất Ba Vì linh thiêng và bí ẩn. Tôi cảm thấy mình chẳng khác gì Tố Hữu « Từ đó trong tôi bừng nắng hạ/ Mặt trời chân lý chói qua tim », như một người tù đầy trong cõi u mê, tôi nhận ra nhân học chính là một quan điểm sống nhân văn, con người nhất. Nhớ một ngày, thầy tôi có nói : « dân tộc học là học dân tộc », các dân tộc , tộc người chính là người truyền dậy cho chúng tôi kiến thức. Quan điểm này cũng được thầy Trần Văn Giàu đúc kết lại : « nhân dân là người thầy lớn nhất ». Tôi say sưa lắng nghe và học hỏi, và biết rằng mình đang đi theo một con đường thật hoàn hảo- con đường của sự bao dung, thấu hiểu con người.
Chỉ còn vài tháng nữa thôi, tôi sẽ hoàn thành khóa học cử nhân ngành nhân học. Lúc này đây nếu bạn hỏi tôi « nhân học học cái gì », tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng : Nhân học là học con người, học cách lắng nghe và thấu hiểu những con người quanh ta. Tôi thấy rằng, trong cuộc đời này chẳng có ai là « xấu xa » cả, mỗi người đều có những điểm tốt, cái hay để ta học hỏi, và điều quan trọng là tấm lòng ta có muốn bao dung và mở lòng hay không ?.
Thiết nghĩ, cuộc đời thật ngắn ngủi biết bao và cái chết như một cuộc hẹn hò không báo trước. Tôi thấy mình thật may mắn khi được học « nhân học », những nỗi lo vật chất thường ngày giờ đây cũng tựa vệt nắng qua thềm hay mây bay trước gió. Dẫu mai này tôi không làm công việc liên quan, thì tôi vẫn luôn tự hào rằng mình là sinh viên ngành « nhân học » . « Nhân học trong tôi » luôn ấm áp và sẽ là hành trang để tôi viết tiếp những bước đi cuộc đời mình.
Read more…
Còn nhớ năm nhất, khi có người hỏi : « nhân học thì học cái gì ? » ,tôi chỉ có biết đứng cười và trả lời một cách gượng gạo cho qua chuyện. « Em học khoa sử » có lẽ là câu trả lời nhanh gọn nhất cho chính mình khi rơi vào hoàn cảnh như vậy. « Nhân học trong tôi » khi đó cũng như một đứa con bị bỏ rơi giữa cuộc đời, không ai quan tâm, chăm sóc.
 |
| Ảnh minh hoạ, nguồn internet |
Cuộc sống học tập của tôi có lẽ sẽ tiếp diễn như vậy nếu không có những lần trải nghiệm, sống với con người hiền hậu, chất phác nơi rừng núi xa xăm. Đó là hai đợt thực tập mùa hè của chúng tôi trên mảnh đất Ba Vì linh thiêng và bí ẩn. Tôi cảm thấy mình chẳng khác gì Tố Hữu « Từ đó trong tôi bừng nắng hạ/ Mặt trời chân lý chói qua tim », như một người tù đầy trong cõi u mê, tôi nhận ra nhân học chính là một quan điểm sống nhân văn, con người nhất. Nhớ một ngày, thầy tôi có nói : « dân tộc học là học dân tộc », các dân tộc , tộc người chính là người truyền dậy cho chúng tôi kiến thức. Quan điểm này cũng được thầy Trần Văn Giàu đúc kết lại : « nhân dân là người thầy lớn nhất ». Tôi say sưa lắng nghe và học hỏi, và biết rằng mình đang đi theo một con đường thật hoàn hảo- con đường của sự bao dung, thấu hiểu con người.
Chỉ còn vài tháng nữa thôi, tôi sẽ hoàn thành khóa học cử nhân ngành nhân học. Lúc này đây nếu bạn hỏi tôi « nhân học học cái gì », tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng : Nhân học là học con người, học cách lắng nghe và thấu hiểu những con người quanh ta. Tôi thấy rằng, trong cuộc đời này chẳng có ai là « xấu xa » cả, mỗi người đều có những điểm tốt, cái hay để ta học hỏi, và điều quan trọng là tấm lòng ta có muốn bao dung và mở lòng hay không ?.
Thiết nghĩ, cuộc đời thật ngắn ngủi biết bao và cái chết như một cuộc hẹn hò không báo trước. Tôi thấy mình thật may mắn khi được học « nhân học », những nỗi lo vật chất thường ngày giờ đây cũng tựa vệt nắng qua thềm hay mây bay trước gió. Dẫu mai này tôi không làm công việc liên quan, thì tôi vẫn luôn tự hào rằng mình là sinh viên ngành « nhân học » . « Nhân học trong tôi » luôn ấm áp và sẽ là hành trang để tôi viết tiếp những bước đi cuộc đời mình.
Tùng Chi
K55 Nhân học Hà Nội
Những con người mang … may mắn cho đời…
23:44 |Giữa bộn bề khó nhọ, vẫn còn đâu đó những nụ cười mấp máy trên môi…
Read more…
Nguyễn Thị Kim Tuyến
NH12
Hai chữ yêu thương
23:26 |Qua mỗi thời đại thì lối sống và cách suy nghĩ của con người cũng dần thay đổi. Thật ra, nhân cách con người hình thành ngoài yếu tố cá nhân thì hoàn cảnh sống cũng góp phần lớn trong việc hoàn thành nhân cách. Nhưng làm sao để nhân cách được thanh sạch mới là quan trọng; theo tôi thật sự không khó!
Ví như một đứa trẻ phạm sai lầm lớn với cha mẹ mình, nó nhút nhát run sợ. Thay vì đánh đòn con, hãy tha thứ và chỉ cho nó biết để đừng bao giờ tái phạm nữa. Đứa trẻ được cha mẹ dạy bảo bằng lời sau này sẽ sống tốt về tinh thần hơn so với đứa trẻ bị cha mẹ đánh. Ta có thể rút ra được gì từ hình ảnh đứa trẻ trên? Đó chính là để có được một nhân cách tốt, trước hết cuộc sống tinh thần con người phải có được sự yêu thương. Nói yêu thương nghe có vẻ thật to tát, nhưng đó là nhu cầu cơ bản của một con người - mà cơ bản lại là những điều rất dễ dàng đạt được.
Cuộc sống phức tạp khi ta cứ mãi vùi mình trong đắn đo, lo toang hay công việc. Dành thời gian cho riêng mình, làm điều mình thích có thể khiến cuộc sống vật chất ta không giàu, nhưng ta sống thanh thản.Tôi biết cuộc sống thì muôn màu, gam sáng có - gam trầm cũng có. Nhưng tôi chọn màu xanh để nhìn vào cuộc sống. Tôi biết đôi lúc mình sẽ thiệt thòi nhưng tôi vui vẻ chấp nhận. Vì sao ư? Vì tôi luôn quan niệm:"Khi sinh ra, bạn không có quyền lựa chọn. Tương lai tốt hay không nằm ở thái độ của mỗi con người.". Tôi cũng luôn nhắc nhở bản thân sống thật tốt không chỉ với mình, mà còn với mọi người nữa. Biết đâu có người sẽ tập sống tốt từ bản thân tôi thì sao!
Tình cảm quyết định phần lớn trong việc hoàn chỉnh nhân cách con người. Dầu là kẻ phạm tội, nếu được yêu thương "đúng cách" họ cũng sẽ trở về làm người lương thiện. Con người vốn yếu đuối nên rất dễ sa ngã, nên xã hội phải càng quan tâm và hỗ trợ nhau hơn. Chính những người từng đi sai đường, khi họ quay trở lại họ sẽ là những người đắc lực giúp đỡ ta đưa những người lầm lỗi quay lại cuộc sống chính nghĩa.
Đồng tiền khiến người ta vô tâm hơn, khi mà tiền bạc quyết định quá nhiều thứ thì nhân cách con người đôi khi cũng bị bán rẻ. Nhưng tiền bạc đâu mua được yêu thương. Nhân cách thanh sạch mong manh lắm, nhưng không phải ta không giữ được. Nếu ta sai, ta có thể làm lại. Nếu lầm đường vẫn quay lại được, đúng không?
Như tôi đã nói, người sống trong yêu thương họ dễ dàng có được nhân cách tốt. Nhưng bạn muốn được yêu thương, hãy yêu chính mình trước. Vậy nên bạn tôi ơi, hãy nhân rộng yêu thương ra nữa nhé! Xã hội mà có nhiều người biết yêu thương thì sẽ bớt vô cảm hơn bây giờ! Sống đơn giản, học cách yêu thương và cho đi; hẳn nhiên chúng ta là người có nhân cách tốt. Người có nhân cách tốt sẽ luôn nhận được nụ cười và tình yêu
thương! Chính vì thế, Nhân học trong tôi là sự yêu thương giữa con người với con người.
Read more…
Ví như một đứa trẻ phạm sai lầm lớn với cha mẹ mình, nó nhút nhát run sợ. Thay vì đánh đòn con, hãy tha thứ và chỉ cho nó biết để đừng bao giờ tái phạm nữa. Đứa trẻ được cha mẹ dạy bảo bằng lời sau này sẽ sống tốt về tinh thần hơn so với đứa trẻ bị cha mẹ đánh. Ta có thể rút ra được gì từ hình ảnh đứa trẻ trên? Đó chính là để có được một nhân cách tốt, trước hết cuộc sống tinh thần con người phải có được sự yêu thương. Nói yêu thương nghe có vẻ thật to tát, nhưng đó là nhu cầu cơ bản của một con người - mà cơ bản lại là những điều rất dễ dàng đạt được.
Cuộc sống phức tạp khi ta cứ mãi vùi mình trong đắn đo, lo toang hay công việc. Dành thời gian cho riêng mình, làm điều mình thích có thể khiến cuộc sống vật chất ta không giàu, nhưng ta sống thanh thản.Tôi biết cuộc sống thì muôn màu, gam sáng có - gam trầm cũng có. Nhưng tôi chọn màu xanh để nhìn vào cuộc sống. Tôi biết đôi lúc mình sẽ thiệt thòi nhưng tôi vui vẻ chấp nhận. Vì sao ư? Vì tôi luôn quan niệm:"Khi sinh ra, bạn không có quyền lựa chọn. Tương lai tốt hay không nằm ở thái độ của mỗi con người.". Tôi cũng luôn nhắc nhở bản thân sống thật tốt không chỉ với mình, mà còn với mọi người nữa. Biết đâu có người sẽ tập sống tốt từ bản thân tôi thì sao!
Tình cảm quyết định phần lớn trong việc hoàn chỉnh nhân cách con người. Dầu là kẻ phạm tội, nếu được yêu thương "đúng cách" họ cũng sẽ trở về làm người lương thiện. Con người vốn yếu đuối nên rất dễ sa ngã, nên xã hội phải càng quan tâm và hỗ trợ nhau hơn. Chính những người từng đi sai đường, khi họ quay trở lại họ sẽ là những người đắc lực giúp đỡ ta đưa những người lầm lỗi quay lại cuộc sống chính nghĩa.
Đồng tiền khiến người ta vô tâm hơn, khi mà tiền bạc quyết định quá nhiều thứ thì nhân cách con người đôi khi cũng bị bán rẻ. Nhưng tiền bạc đâu mua được yêu thương. Nhân cách thanh sạch mong manh lắm, nhưng không phải ta không giữ được. Nếu ta sai, ta có thể làm lại. Nếu lầm đường vẫn quay lại được, đúng không?
 |
| Ảnh minh hoạ, nguồn Internet |
thương! Chính vì thế, Nhân học trong tôi là sự yêu thương giữa con người với con người.
Nguyễn Hoàng Thúy Vy
Lầm lũ với dòng chảy cuộc đời....khi nào mới được cười hạnh phúc... Chậm lại....để cùng nhau chiêm nghiệm....
23:14 |
Nguyễn Ngọc Diễm
NH13
Nụ cười Nhân học
22:51 |Tác giả: Nguyễn Trường Giang
Thời gian: chụp ngày 24/6/1013
Nhân học cho chúng tôi những trải nghiệm về cuộc sống của con người, ở đó chúng tôi có thể trực tiếp thấu hiểu được những đặc trưng văn hóa trong đời sống thường ngày, hay những ý nghĩa ẩn sau bên trong của một xã hội. Dù bạn đến với Nhân học với lý do gì nhưng nếu thực sự sống và trải nghiệm cùng Nhân học bạn sẽ thấy cuộc đời thật nhiều ý nghĩa và tự hào về ngành học này.
Read more…
Thời gian: chụp ngày 24/6/1013
 |
| Sinh
viên Nhân học nói chuyện cùng cụ già người
Stieng tại tỉnh Bình Phước |
CLB Truyền thống Nhân học “ trong tôi”
22:37 |Trằn trọc……suy nghĩ…….mệt mỏi. Những lúc như thế này, theo thói quen, tôi thường cầm bút vẽ những gì tôi thích. Nhưng hôm nay tôi muốn thay đổi. Tôi VIẾT. Viết gì đây? Chắc là về cái chủ đề khiến tôi mất ngủ_ CLB truyền thông Nhân học.
Quay ngược thời gian lại một chút. Tôi biết đến Clb Truyền thông Nhân học thông qua cuộc thi “Nhân học trong tôi” lần 1. Khi ấy tôi là sinh viên năm nhất. Cũng hăng hái, nhiệt tình như các bạn năm Nhất bây giờ, tôi tham gia dự thi. Bài viết của tôi là bài đầu tiên của Nhân học miền Nam ( mà cái gì tôi tiên phong thì nó cũng thường hay đổ bể lắm.
Cuộc thi phải kéo dài thêm 1 tháng vì số lượng bài gửi về quá ít ). Tôi thấy các anh chị CLB Truyền thông chia sẻ bài viết của tôi và kêu gọi mọi người tham gia rất rầm rộ nên tôi bắt đầu để ý đến CLB này. Ban đầu tôi chỉ biết mỗi anh Phát Nh11 là thành viên của CLB. Sau khi đọc bài viết dự thi của tôi ( về những người bạn trong khoa Nhân học), anh ấy có đùa: “ Mày không nhắc đến tao trong bài viết à. Nghỉ chơi!” . Tôi tưởng thật ( năm nhất mà, em nó còn nai tơ lắm). Thế là bài dự thi thứ 2 viết riêng về anh Phát được cấp tốc hoàn thành và gửi đi…….trong vòng 30 phút ngay hôm ấy.
Bài viết tuy cá nhân nhưng lại gây sự chú ý một cách bất ngờ.Anh Phát nổi tiếng, nhờ đó mà tôi cũng “nổi” theo.Một số anh chị khác biết đến tôi. Tôi còn nhớ trong một lần đi xe buýt, khi tôi vừa ngồi xuống ghế thì chị kế bên quay sang hỏi tôi: “ Em có phải là Quỳnh Anh không?”. Tôi ngỡ ngàng nhìn chị, rõ ràng là tôi không quen chị. Trước bộ mặt đơ đơ không hiểu chuyện gì đang xảy ra của tôi, chị ấy nói: “ Chị có đọc bài viết về Phát của em, chị là Thy bên radio”. Ôi trời ơi!
Sau khi “ được” các anh chị trong CLB biết đến thì tôi được giao làm background cho buổi lễ trao giải cuộc thi “ Nhân học trong tôi”. Tuy không đẹp ( mặc dù phải sửa đi sửa lại 11 lần mới được chấp nhận) nhưng khi cái background ấy được sử dụng thì tôi nghĩ mình có đủ khả năng để thi tuyển vào CLB.
Tôi đã vượt qua tất cả các phần thi tuyển thành viên Clb Truyền thông Nhân học không mấy khó khăn. Tháng 2/2013, tôi chính thức trở thành thành viên ban kĩ thuật. Và từ ngày ấy tôi đã trải qua rất nhiều thành công và thất bại, cái được và cái mất, và rất nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau nữa.
Clb Truyền thông Nhân học cho tôi rất nhiều thứ. Đầu tiên là những anh chị đi trước luôn nhiệt tình truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức và kĩ năng cho chúng tôi; những người bạn không chỉ đồng hành trong công việc mà còn chia sẻ, giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Về khả năng, tôi cảm thấy mình đã có một sự thay đổi khá lớn. Ban đầu, từ một đứa không biết gì về quay, dựng , chỉ biết đôi chút về photoshop, giờ đây tôi đã có thể làm được rất nhiều việc. Tôi có thể chụp ảnh, quay phim, hậu kì, làm một số ấn phẩm truyền thông….Nói chung là tôi đều đã thử qua tất cả các công việc của ban kĩ thuật. Cho dù tôi làm chưa tốt nhưng tôi vẫn có cơ hội được rèn luyện thêm.Tôi cũng tự tin hơn vào bản thân, tự tin một mình tác nghiệp trong một số chương trình lớn. Ngoài ra, tôi được đi rất nhiều nơi ( vì phải ghi hình mà), gặp gỡ, quen biết được rất nhiều người, qua đó tôi biết thêm nhiều kiến thức khác…..
Nhưng bù lại, khi tôi đầu tư thời gian, công sức vào công việc của CLB Truyền thông thì kết quả học tập của tôi đi xuống. Nhưng tôi không hối tiếc về điều đó. Bởi vì tôi yêu thích những việc tôi đang làm. Tuy tôi đi rất nhiều chương trình học thuật của khoa nhưng tôi không thể nắm bắt được diễn biến. Tôi không thể ngồi yên một chỗ để nghe diễn giả nói. Vì tôi phải chạy hết góc này đến góc khác để quay, để chụp. Trong các buổi chiếu phim Nhân học cũng thế. Tôi gần như không biết trên màn ảnh đang chiếu phim gì, nó như thế nào mặc dù tôi có mặt ở đó từ đầu đến cuối chương trình.
Tuy chỉ gắn bó với CLB đc 1 năm nhưng tôi đã trải qua rất nhiều kỉ niệm, nhiều cảm xúc khác nhau. Đó là những niềm vui khi cùng nhau làm bản tin Nhân học. Vui nhất là bản tin số 5_ cái bản tin mà không biết nó thuộc thể loại gì.( ai muốn biết tại sao nó vui thì tìm xem đi nhé , xem luôn trailer để thấy thêm độ hài hehe).
Lần đầu tiên tôi “ đi bụi”, bám trụ ở nhà đạo diễn gần 1 tuần lễ, mỗi ngày cắm mặt vào máy tính 15 đến 18 tiếng đồng hồ để hoàn thành cái bản tin dài gần 30 phút. Tôi cảm thấy hạnh phúc, vui mừng khi bản tin ra lò rồi lại tất bật chuẩn bị cho số kế tiếp. Bên cạnh đó là sự mệt mỏi sau mỗi lần tranh cãi, bất đồng quan điểm giữa các thành viên. Rồi áp lực công việc, học hành. Có khoảng thời gian tôi từng bị khủng hoảng vì công việc quá nhiều. Mở mắt ra là đi quay cả ngày, tối lại về xử lý đống dữ liệu. Nhưng rồi kết quả không như chúng tôi mong đợi. Bản tin Nhân học liên tục chậm trễ. Không chỉ mình tôi,các bạn của tôi cũng rơi vào tình trạng như thế. Một số đã rời CLB mà ra đi khiến tôi cảm thấy chán nản. Sức khỏe tôi đi xuống rõ rệt. Tôi thường xuyên bị bệnh vì dang nắng,thức khuya , ăn uống không điều độ…. Có khi 12h đêm mới nhận được thông báo, sáng ra phải có sản phẩm. Thế là lại thức đến 2,3h sáng để làm.Tôi nhớ nhất là buổi Lễ nhập môn của lớp NH13_ một buổi lễ lớn nên huy động toàn bộ ban kĩ thuật tham gia. Hôm ấy tôi bị sốt và đau dạ dày. Tôi vẫn cố gắng tham gia quay nhưng chỉ được hơn nửa chương trình. Đó là lần đầu tiên tôi không trụ được đến phút cuối.
Bản tin Nhân học phải nói là “ người bạn thân” của tôi. Công việc của tôi từ lúc là thành viên CLB Truyền thông Nhân học đến giờ phần lớn đều gắn liền với nó. Tôi bỏ ra rất nhiều công sức và đặt nhiều tình cảm vào nó. Khi biết nó buộc phải dừng lại. Tôi cảm thấy đau. Tôi không nỡ từ bỏ “ người bạn thân” của tôi nhưng tôi không đủ sức để níu giữ nó lại. “ Một cánh én không thể làm nên mùa xuân”.
Tôi từng có ý định ra đi? Vâng, từ lâu rồi. Nhưng tôi vẫn chưa thể rời bỏ CLB này. Bởi lẽ, Truyền thông Nhân học đã níu chân tôi ở lại với Nhân học. Khi tôi nộp đơn vào Nhân học, tôi đã có ý định thi lại một lần nữa vào báo chí truyền thông. Nhưng giờ thì tôi biết tôi vẫn có thể làm công việc mình thích khi tôi ở lại Nhân học. Tôi sẽ tự đánh mất cơ hội được học hỏi, được thử sức ở lĩnh vực truyền thông. Và những khi có ý định ra đi, tôi lại nghĩ đến anh Nguyên_ người anh, người thầy của tôi trong CLB. Có lẽ, nếu không có sự chỉ bảo tận tình của anh thì tôi cũng không tiến bộ được như hôm nay ( mặc dù anh nói chuyện vô cùng khó hiểu và cái sự tiến bộ của em nó cũng như ốc sên nhưng cũng chân thành cảm ơn anh).
Trong buổi tất niên năm ngoái, tôi đã lỡ lời nói rằng: “ Biết đâu thế hệ chúng em là thế hệ cuối cùng của CLB”. Anh Nguyên có nói: “ Ừ , thế hệ cuối cùng. Anh hy vọng thế hệ sau sẽ thay máu cho CLB”. Bây giờ, nhìn các bạn tân thành viên NH13 rất năng nổ và đầy tài năng, tôi hy vọng điều anh Nguyên nói sẽ trở thành sự thật. CLB Truyền thông Nhân học là một sân chơi rất bổ ích cho các bạn sinh viên. Mong rằng những thế hệ sau sẽ làm cho nó ngày càng phát triển, làm được tất cả những gì mà thế hệ đi trước chưa làm được.
Read more…
 |
| Logo CLB Truyền thông Nhân học |
Quay ngược thời gian lại một chút. Tôi biết đến Clb Truyền thông Nhân học thông qua cuộc thi “Nhân học trong tôi” lần 1. Khi ấy tôi là sinh viên năm nhất. Cũng hăng hái, nhiệt tình như các bạn năm Nhất bây giờ, tôi tham gia dự thi. Bài viết của tôi là bài đầu tiên của Nhân học miền Nam ( mà cái gì tôi tiên phong thì nó cũng thường hay đổ bể lắm.
Cuộc thi phải kéo dài thêm 1 tháng vì số lượng bài gửi về quá ít ). Tôi thấy các anh chị CLB Truyền thông chia sẻ bài viết của tôi và kêu gọi mọi người tham gia rất rầm rộ nên tôi bắt đầu để ý đến CLB này. Ban đầu tôi chỉ biết mỗi anh Phát Nh11 là thành viên của CLB. Sau khi đọc bài viết dự thi của tôi ( về những người bạn trong khoa Nhân học), anh ấy có đùa: “ Mày không nhắc đến tao trong bài viết à. Nghỉ chơi!” . Tôi tưởng thật ( năm nhất mà, em nó còn nai tơ lắm). Thế là bài dự thi thứ 2 viết riêng về anh Phát được cấp tốc hoàn thành và gửi đi…….trong vòng 30 phút ngay hôm ấy.
Bài viết tuy cá nhân nhưng lại gây sự chú ý một cách bất ngờ.Anh Phát nổi tiếng, nhờ đó mà tôi cũng “nổi” theo.Một số anh chị khác biết đến tôi. Tôi còn nhớ trong một lần đi xe buýt, khi tôi vừa ngồi xuống ghế thì chị kế bên quay sang hỏi tôi: “ Em có phải là Quỳnh Anh không?”. Tôi ngỡ ngàng nhìn chị, rõ ràng là tôi không quen chị. Trước bộ mặt đơ đơ không hiểu chuyện gì đang xảy ra của tôi, chị ấy nói: “ Chị có đọc bài viết về Phát của em, chị là Thy bên radio”. Ôi trời ơi!
Sau khi “ được” các anh chị trong CLB biết đến thì tôi được giao làm background cho buổi lễ trao giải cuộc thi “ Nhân học trong tôi”. Tuy không đẹp ( mặc dù phải sửa đi sửa lại 11 lần mới được chấp nhận) nhưng khi cái background ấy được sử dụng thì tôi nghĩ mình có đủ khả năng để thi tuyển vào CLB.
Tôi đã vượt qua tất cả các phần thi tuyển thành viên Clb Truyền thông Nhân học không mấy khó khăn. Tháng 2/2013, tôi chính thức trở thành thành viên ban kĩ thuật. Và từ ngày ấy tôi đã trải qua rất nhiều thành công và thất bại, cái được và cái mất, và rất nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau nữa.
Clb Truyền thông Nhân học cho tôi rất nhiều thứ. Đầu tiên là những anh chị đi trước luôn nhiệt tình truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức và kĩ năng cho chúng tôi; những người bạn không chỉ đồng hành trong công việc mà còn chia sẻ, giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Về khả năng, tôi cảm thấy mình đã có một sự thay đổi khá lớn. Ban đầu, từ một đứa không biết gì về quay, dựng , chỉ biết đôi chút về photoshop, giờ đây tôi đã có thể làm được rất nhiều việc. Tôi có thể chụp ảnh, quay phim, hậu kì, làm một số ấn phẩm truyền thông….Nói chung là tôi đều đã thử qua tất cả các công việc của ban kĩ thuật. Cho dù tôi làm chưa tốt nhưng tôi vẫn có cơ hội được rèn luyện thêm.Tôi cũng tự tin hơn vào bản thân, tự tin một mình tác nghiệp trong một số chương trình lớn. Ngoài ra, tôi được đi rất nhiều nơi ( vì phải ghi hình mà), gặp gỡ, quen biết được rất nhiều người, qua đó tôi biết thêm nhiều kiến thức khác…..
Nhưng bù lại, khi tôi đầu tư thời gian, công sức vào công việc của CLB Truyền thông thì kết quả học tập của tôi đi xuống. Nhưng tôi không hối tiếc về điều đó. Bởi vì tôi yêu thích những việc tôi đang làm. Tuy tôi đi rất nhiều chương trình học thuật của khoa nhưng tôi không thể nắm bắt được diễn biến. Tôi không thể ngồi yên một chỗ để nghe diễn giả nói. Vì tôi phải chạy hết góc này đến góc khác để quay, để chụp. Trong các buổi chiếu phim Nhân học cũng thế. Tôi gần như không biết trên màn ảnh đang chiếu phim gì, nó như thế nào mặc dù tôi có mặt ở đó từ đầu đến cuối chương trình.
Tuy chỉ gắn bó với CLB đc 1 năm nhưng tôi đã trải qua rất nhiều kỉ niệm, nhiều cảm xúc khác nhau. Đó là những niềm vui khi cùng nhau làm bản tin Nhân học. Vui nhất là bản tin số 5_ cái bản tin mà không biết nó thuộc thể loại gì.( ai muốn biết tại sao nó vui thì tìm xem đi nhé , xem luôn trailer để thấy thêm độ hài hehe).
Lần đầu tiên tôi “ đi bụi”, bám trụ ở nhà đạo diễn gần 1 tuần lễ, mỗi ngày cắm mặt vào máy tính 15 đến 18 tiếng đồng hồ để hoàn thành cái bản tin dài gần 30 phút. Tôi cảm thấy hạnh phúc, vui mừng khi bản tin ra lò rồi lại tất bật chuẩn bị cho số kế tiếp. Bên cạnh đó là sự mệt mỏi sau mỗi lần tranh cãi, bất đồng quan điểm giữa các thành viên. Rồi áp lực công việc, học hành. Có khoảng thời gian tôi từng bị khủng hoảng vì công việc quá nhiều. Mở mắt ra là đi quay cả ngày, tối lại về xử lý đống dữ liệu. Nhưng rồi kết quả không như chúng tôi mong đợi. Bản tin Nhân học liên tục chậm trễ. Không chỉ mình tôi,các bạn của tôi cũng rơi vào tình trạng như thế. Một số đã rời CLB mà ra đi khiến tôi cảm thấy chán nản. Sức khỏe tôi đi xuống rõ rệt. Tôi thường xuyên bị bệnh vì dang nắng,thức khuya , ăn uống không điều độ…. Có khi 12h đêm mới nhận được thông báo, sáng ra phải có sản phẩm. Thế là lại thức đến 2,3h sáng để làm.Tôi nhớ nhất là buổi Lễ nhập môn của lớp NH13_ một buổi lễ lớn nên huy động toàn bộ ban kĩ thuật tham gia. Hôm ấy tôi bị sốt và đau dạ dày. Tôi vẫn cố gắng tham gia quay nhưng chỉ được hơn nửa chương trình. Đó là lần đầu tiên tôi không trụ được đến phút cuối.
Bản tin Nhân học phải nói là “ người bạn thân” của tôi. Công việc của tôi từ lúc là thành viên CLB Truyền thông Nhân học đến giờ phần lớn đều gắn liền với nó. Tôi bỏ ra rất nhiều công sức và đặt nhiều tình cảm vào nó. Khi biết nó buộc phải dừng lại. Tôi cảm thấy đau. Tôi không nỡ từ bỏ “ người bạn thân” của tôi nhưng tôi không đủ sức để níu giữ nó lại. “ Một cánh én không thể làm nên mùa xuân”.
Tôi từng có ý định ra đi? Vâng, từ lâu rồi. Nhưng tôi vẫn chưa thể rời bỏ CLB này. Bởi lẽ, Truyền thông Nhân học đã níu chân tôi ở lại với Nhân học. Khi tôi nộp đơn vào Nhân học, tôi đã có ý định thi lại một lần nữa vào báo chí truyền thông. Nhưng giờ thì tôi biết tôi vẫn có thể làm công việc mình thích khi tôi ở lại Nhân học. Tôi sẽ tự đánh mất cơ hội được học hỏi, được thử sức ở lĩnh vực truyền thông. Và những khi có ý định ra đi, tôi lại nghĩ đến anh Nguyên_ người anh, người thầy của tôi trong CLB. Có lẽ, nếu không có sự chỉ bảo tận tình của anh thì tôi cũng không tiến bộ được như hôm nay ( mặc dù anh nói chuyện vô cùng khó hiểu và cái sự tiến bộ của em nó cũng như ốc sên nhưng cũng chân thành cảm ơn anh).
Trong buổi tất niên năm ngoái, tôi đã lỡ lời nói rằng: “ Biết đâu thế hệ chúng em là thế hệ cuối cùng của CLB”. Anh Nguyên có nói: “ Ừ , thế hệ cuối cùng. Anh hy vọng thế hệ sau sẽ thay máu cho CLB”. Bây giờ, nhìn các bạn tân thành viên NH13 rất năng nổ và đầy tài năng, tôi hy vọng điều anh Nguyên nói sẽ trở thành sự thật. CLB Truyền thông Nhân học là một sân chơi rất bổ ích cho các bạn sinh viên. Mong rằng những thế hệ sau sẽ làm cho nó ngày càng phát triển, làm được tất cả những gì mà thế hệ đi trước chưa làm được.
Nguyễn Vũ Quỳnh Anh
NH12
